Chớ chủ quan khi bị ngạt mũi lâu ngày không khỏi!

Ngạt mũi lâu ngày không khỏi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe

Tại sao không nên chủ quan khi bị ngạt mũi lâu ngày?

Ngạt mũi là một triệu chứng vô cùng phổ biến mà hầu như ai cũng từng trải qua, nhưng việc coi thường, không điều trị có thể dẫn đến nhiều hệ lụy phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ, năng suất làm việc và sức khỏe tổng thể.

Khi đường thở qua mũi bị tắc nghẽn, cơ thể buộc phải thở bằng miệng, làm mất đi cơ chế lọc, làm ấm và làm ẩm không khí tự nhiên của mũi. Điều này tạo điều kiện cho vi khuẩn, bụi bẩn và các tác nhân gây bệnh dễ dàng xâm nhập vào phổi, gây ra các vấn đề hô hấp nghiêm trọng hơn.

Nhận biết và xử lý đúng cách tình trạng ngạt mũi lâu ngày ngay từ đầu mang lại nhiều lợi ích thiết thực.

Bạn không chỉ giải quyết được sự khó chịu trước mắt mà còn chủ động ngăn ngừa các biến chứng như viêm xoang mãn tính, viêm tai giữa, rối loạn giấc ngủ và cả stress tâm lý.

Nguyên nhân chính gây ngạt mũi lâu ngày

Tình trạng ngạt mũi lâu ngày không khỏi thường không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, từ bên trong cơ thể đến môi trường bên ngoài. Hiểu rõ những nguyên nhân này là bước đầu tiên để có hướng xử lý phù hợp.

Nấm mốc và vi khuẩn tồn tại trong khoang mũi

Khoang mũi với môi trường ấm và ẩm là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn và nấm mốc phát triển. Ở trạng thái khỏe mạnh, hệ vi sinh vật trong mũi tồn tại ở trạng thái cân bằng. Tuy nhiên, khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm hoặc do tác động của môi trường, sự cân bằng này bị phá vỡ.

Một số loại vi khuẩn có thể hình thành các màng sinh học, là một lớp màng nhầy kiên cố bám trên niêm mạc mũi. Lớp màng này rất khó bị loại bỏ bởi cơ chế tự làm sạch của cơ thể và tạo ra một ổ viêm nhiễm mãn tính, gây sưng tấy niêm mạc và sản sinh chất nhầy liên tục, dẫn đến nghẹt mũi kéo dài. 

Việc không làm sạch niêm mạc mũi thường xuyên khiến các tác nhân này có cơ hội sinh sôi và gây bệnh.

Hệ thống tuần hoàn không lưu thông đủ

Lưu thông máu đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp oxy và dưỡng chất đến các mô, bao gồm cả niêm mạc mũi, đồng thời giúp loại bỏ các chất thải. Khi hệ thống tuần hoàn hoạt động kém hiệu quả, ví dụ như ở những người ít vận động, các mô trong mũi không nhận đủ máu. Điều này làm suy yếu chức năng của chúng, giảm khả năng chống lại các tác nhân gây viêm và làm cho niêm mạc dễ bị sưng phù, gây ra cảm giác tắc nghẽn.

Sự thay đổi vòng sinh hoạt ngày đêm

Cơ thể con người hoạt động theo một nhịp sinh học tự nhiên, hay còn gọi là vòng sinh hoạt ngày đêm. Việc thức khuya, ngủ không đủ giấc, hoặc làm việc theo ca kíp không ổn định sẽ phá vỡ nhịp điệu này. Sự rối loạn này ảnh hưởng đến việc sản xuất các hormone, đặc biệt là cortisol – một hormone có vai trò điều tiết phản ứng viêm. Khi nồng độ cortisol bị thay đổi bất thường, cơ thể có xu hướng phản ứng viêm mạnh hơn, bao gồm cả tình trạng viêm ở niêm mạc mũi, khiến bạn cảm thấy nghẹt mũi nặng hơn vào những thời điểm nhất định trong ngày, đặc biệt là vào ban đêm hoặc sáng sớm.

Điều kiện môi trường (khô, ô nhiễm, lạnh)

Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Không khí quá khô, đặc biệt trong môi trường sử dụng điều hòa liên tục hoặc vào mùa đông, sẽ làm mất đi độ ẩm tự nhiên của niêm mạc mũi. Để tự bảo vệ, mũi sẽ phản ứng bằng cách tiết ra nhiều chất nhầy hơn, vô tình gây ra tình trạng nghẹt mũi.

Tương tự, không khí lạnh có thể gây co mạch và kích ứng niêm mạc. Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí với sự hiện diện của bụi mịn (PM2.5), khói thuốc, hóa chất và các chất gây dị ứng khác là những kẻ thù trực tiếp của hệ hô hấp. Chúng liên tục tấn công, gây kích ứng và viêm nhiễm niêm mạc mũi, dẫn đến sưng tấy và ngạt mũi mãn tính. Tình trạng khô rát mũi cũng thường xuyên xảy ra trong điều kiện này.

Có nhiều nguyên nhân gây ngạt mũi lâu ngày

Ngạt mũi lâu ngày có cần đi khám chuyên khoa?

Bạn nên cân nhắc đi khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu gặp phải một trong các trường hợp sau:

• Tình trạng ngạt mũi kéo dài hơn 3-4 tuần mà không cải thiện dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà.
• Ngạt mũi đi kèm với đau nhức dữ dội ở vùng mặt, trán hoặc răng.
• Có sốt cao, hoặc dịch mũi chảy ra có màu xanh, vàng đặc và có mùi hôi.
• Tình trạng ngạt mũi chỉ xảy ra ở một bên mũi một cách bất thường.
• Xảy ra tình trạng chảy máu mũi thường xuyên.
• Ngạt mũi ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, công việc và các hoạt động hàng ngày.

Bác sĩ chuyên khoa có thể thực hiện các phương pháp chẩn đoán như nội soi mũi xoang để quan sát trực tiếp cấu trúc bên trong mũi, từ đó xác định chính xác nguyên nhân như polyp mũi, vẹo vách ngăn, hay viêm xoang mãn tính và đưa ra hướng xử lý phù hợp.

Hậu quả nếu không điều trị ngạt mũi lâu ngày

Việc xem nhẹ tình trạng ngạt mũi lâu ngày không khỏi và không có biện pháp can thiệp đúng lúc có thể dẫn đến một loạt các hậu quả tiêu cực, ảnh hưởng từ thể chất đến tinh thần.

Giảm chất lượng giấc ngủ, mệt mỏi

Đây là hậu quả gần như tức thì và dễ nhận thấy nhất. Khi mũi bị tắc, bạn buộc phải thở bằng miệng trong lúc ngủ. Thở bằng miệng không chỉ gây khô miệng, đau họng vào buổi sáng mà còn là nguyên nhân chính gây ra ngáy và thậm chí là các cơn ngưng thở khi ngủ ở mức độ nhẹ.

Giấc ngủ sẽ không sâu, bị gián đoạn nhiều lần trong đêm dù bạn không nhận thức được.

Kết quả là, bạn thức dậy với cảm giác mệt mỏi, uể oải, thiếu năng lượng như thể chưa hề được nghỉ ngơi. Sự mệt mỏi này kéo dài suốt cả ngày, làm giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ và hiệu suất làm việc.

Một chu kỳ luẩn quẩn được hình thành: ngạt mũi gây mất ngủ, và mất ngủ lại làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến tình trạng viêm mũi trở nên tồi tệ hơn.

Viêm mũi mãn tính, rối loạn tiêu hóa, stress

Nếu tình trạng ngạt mũi không được giải quyết, các ảnh hưởng sẽ trở nên sâu sắc và phức tạp hơn.

• Viêm mũi mãn tính và các biến chứng liên quan: Tình trạng viêm nhiễm kéo dài sẽ làm thay đổi cấu trúc của niêm mạc mũi, khiến nó trở nên quá phát (phì đại) hoặc xơ hóa. Điều này tạo ra một tình trạng viêm mũi mãn tính thực sự, rất khó để phục hồi hoàn toàn. Từ đây, các biến chứng khác có thể phát sinh như viêm xoang mãn tính (do dịch nhầy bị ứ đọng trong xoang), viêm tai giữa (do tắc vòi nhĩ), và polyp mũi.
• Rối loạn tiêu hóa: Mối liên hệ này có vẻ không rõ ràng nhưng lại rất thực tế. Thứ nhất, việc thở bằng miệng khi ngủ và nuốt phải dịch nhầy chảy từ mũi xuống họng (hội chứng chảy dịch mũi sau) có thể gây kích ứng dạ dày, dẫn đến cảm giác buồn nôn, đầy hơi, khó tiêu. Thứ hai, không khí đi thẳng vào phổi mà không qua “bộ lọc” của mũi sẽ mang theo nhiều vi khuẩn hơn, có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột.
• Stress và các vấn đề tâm lý: Sống chung với sự khó chịu thường trực, giấc ngủ kém chất lượng và sự mệt mỏi kéo dài là một nguồn gây stress đáng kể. Cảm giác không thể hít thở một cách tự do, thoải mái có thể gây ra lo lắng, bực bội và cáu kỉnh. Theo thời gian, stress mãn tính này lại quay ngược lại tác động tiêu cực lên hệ miễn dịch, làm trầm trọng thêm phản ứng viêm và khiến tình trạng ngạt mũi càng khó giải quyết hơn, tạo thành một vòng xoáy bệnh lý khó thoát ra.

Cách điều trị ngạt mũi lâu ngày

Đối mặt với tình trạng ngạt mũi lâu ngày, việc áp dụng một chiến lược chăm sóc toàn diện và kiên trì tại nhà là yếu tố then chốt để cải thiện triệu chứng và phục hồi chức năng mũi. Các phương pháp này tập trung vào việc làm sạch, làm dịu và hỗ trợ cơ chế tự nhiên của cơ thể.

Làm sạch mũi bằng dung dịch vệ sinh mũi chuyên dụng

Việc rửa mũi hàng ngày bằng dung dịch phù hợp là một bước không thể thiếu. Thao tác này giúp hỗ trợ làm sạch niêm mạc mũi, loại bỏ gỉ mũi, chất nhầy đặc quánh cùng với bụi bẩn, các tác nhân gây bệnh và gây dị ứng. Khi đường mũi được làm sạch, nó sẽ ngay lập tức hỗ trợ phòng ngừa và làm giảm nhẹ nghẹt mũi, sổ mũi, giúp mũi thông thoáng, dễ thở hơn.

Các dung dịch vệ sinh mũi hiện đại thường kết hợp nước biển ưu trương hoặc đẳng trương với các thành phần hỗ trợ khác. Ví dụ, sự có mặt của Xylitol có thể giúp ngăn ngừa vi khuẩn bám dính vào niêm mạc, trong khi D-Panthenol (một dạng của vitamin B5) giúp dưỡng ẩm, làm dịu và thúc đẩy quá trình phục hồi niêm mạc bị tổn thương. Các chất như Polysorbate 80 và Polyethylene Glycol 400 hoạt động như những chất hoạt động bề mặt nhẹ nhàng, giúp làm lỏng và cuốn trôi lớp chất nhầy dày một cách hiệu quả. Việc duy trì độ pH cân bằng cho dung dịch, thường được điều chỉnh bằng Dinatri hydrophosphat và Acid citric, cũng rất quan trọng để đảm bảo sản phẩm không gây xót hay kích ứng khi sử dụng.

Bên cạnh đó, các bài tập hít thở sâu bằng cơ hoành có thể giúp làm dịu hệ thần kinh, giảm stress và cải thiện thông khí. Chế độ ăn uống và giấc ngủ khoa học cũng góp phần tăng cường sức đề kháng chung.

Làm sạch mũi bằng dung dịch vệ sinh mũi chuyên dụng là giải pháp được nhiều người chọn

Dùng máy tạo độ ẩm

Môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của mũi. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ hoặc phòng làm việc, đặc biệt là trong mùa đông hoặc khi dùng điều hòa, là một giải pháp hữu hiệu. Độ ẩm trong không khí được duy trì ở mức 40-50% sẽ giúp làm giảm cảm giác khô rát mũi, ngăn ngừa niêm mạc bị kích ứng và sản sinh quá nhiều chất nhầy.

Ngoài ra, bạn có thể khuếch tán một số loại tinh dầu có đặc tính thông mũi tự nhiên như tinh dầu bạc hà, khuynh diệp, tràm trà. Hương thơm từ các loại tinh dầu này có thể mang lại cảm giác dễ chịu, giúp đường thở cảm thấy thông thoáng hơn. Lưu ý rằng chỉ nên khuếch tán tinh dầu vào không khí, không nên bôi trực tiếp vào trong mũi.

Chế độ ăn uống khoa học

Những gì bạn ăn có tác động trực tiếp đến hệ miễn dịch và tình trạng viêm trong cơ thể. Một chế độ ăn uống cân bằng, giàu dưỡng chất là lá chắn vững chắc cho sức khỏe đường hô hấp.

• Tăng cường thực phẩm giàu Vitamin C và B: Vitamin C, có nhiều trong cam, chanh, ổi, ớt chuông, bông cải xanh, là một chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp tăng cường hệ miễn dịch và bảo vệ các tế bào niêm mạc khỏi sự tấn công của các gốc tự do. Các vitamin nhóm B, đặc biệt là B5 (pantothenic acid) và B6, đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phản ứng viêm và hỗ trợ phục hồi mô. Chúng có thể được tìm thấy trong các loại ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, thịt gà và cá.
• Bổ sung thực phẩm có đặc tính kháng viêm: Thay vì một cụm từ khó hiểu như “công tinh san cổ”, chúng ta nên tập trung vào các loại thực phẩm đã được khoa học chứng minh có khả năng chống viêm tự nhiên. Gừng, nghệ (với hoạt chất curcumin), tỏi là những gia vị quen thuộc có tác dụng kháng viêm mạnh mẽ. Các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích rất giàu axit béo Omega-3, có khả năng điều hòa phản ứng viêm của cơ thể. Rau lá xanh đậm như rau bina, cải xoăn cũng chứa nhiều chất chống oxy hóa giúp giảm viêm.
• Uống đủ nước: Giữ cho cơ thể đủ nước là điều cần thiết để làm loãng dịch nhầy trong mũi, giúp chúng dễ dàng được tống ra ngoài hơn và tránh tình trạng ứ đọng, tắc nghẽn.

Lối sống lành mạnh

Thay đổi một vài thói quen hàng ngày có thể tạo ra sự khác biệt lớn đối với sức khỏe của mũi và hệ hô hấp.

• Dậy sớm và vận động nhẹ nhàng: Thiết lập một lịch trình ngủ nghỉ đều đặn, dậy sớm và dành thời gian cho việc vận động nhẹ vào buổi sáng như đi bộ, tập yoga, hoặc thái cực quyền. Việc này không chỉ giúp điều hòa nhịp sinh học, giảm stress mà còn thúc đẩy tuần hoàn máu đi khắp cơ thể, bao gồm cả vùng mũi xoang, giúp giảm sưng viêm và tắc nghẽn.
• Tránh xa khói thuốc: Khói thuốc lá, dù là chủ động hay thụ động, là một trong những tác nhân kích ứng đường hô hấp hàng đầu. Nó làm tê liệt các lông mao (cilia) – những cấu trúc nhỏ li ti có nhiệm vụ quét sạch bụi bẩn và chất nhầy ra khỏi mũi. Khi lông mao không hoạt động, chất nhầy sẽ tích tụ lại, tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển và gây viêm mãn tính.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ: Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, hút bụi, giặt chăn ga gối đệm để loại bỏ bụi nhà và mạt bụi – những tác nhân gây dị ứng phổ biến. Sử dụng máy lọc không khí nếu bạn sống ở khu vực ô nhiễm và chú ý kiểm tra, vệ sinh bộ lọc của máy điều hòa định kỳ để tránh nấm mốc phát triển.

Bị ngạt mũi lâu ngày có nên dùng thuốc không?

Khi đối mặt với ngạt mũi kéo dài, việc tiếp cận theo từng bước thường là lựa chọn khôn ngoan. Bắt đầu với các phương pháp tự nhiên và chăm sóc tại nhà là một hướng đi hợp lý. Các biện pháp như rửa mũi bằng dung dịch nước biển, xông hơi, sử dụng máy tạo độ ẩm, điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống tập trung vào việc hỗ trợ cơ chế tự làm lành của cơ thể và giải quyết các yếu tố nguy cơ. Chúng thường lành tính và phù hợp cho việc sử dụng lâu dài.

Tuy nhiên, nếu các triệu chứng không cải thiện sau một vài tuần hoặc trở nên nghiêm trọng, việc tham khảo ý kiến bác sĩ là cần thiết. Bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc như thuốc xịt mũi chứa corticoid để kiểm soát viêm, thuốc kháng histamine nếu nguyên nhân là dị ứng.

Cần lưu ý không nên lạm dụng các loại thuốc xịt co mạch bán tự do trong thời gian dài (quá 3-5 ngày) vì chúng có thể gây ra hiện tượng “nghẹt mũi dội ngược”, khiến tình trạng tồi tệ hơn.

Khi nào cần tới bệnh viện chuyên khoa?

Bạn nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng khi các triệu chứng ngạt mũi lâu ngày có dấu hiệu cảnh báo về một vấn đề phức tạp hơn.

Hãy đến bệnh viện nếu bạn gặp phải một trong các tình huống sau:

• Tình trạng nghẹt mũi kéo dài trên một tháng mà không có dấu hiệu cải thiện;
• Nghẹt mũi chỉ xảy ra ở một bên;
• Có kèm theo đau nhức dữ dội ở vùng mặt, mắt hoặc trán;
• Dịch mũi có màu xanh, vàng, lẫn máu hoặc có mùi hôi;
• Suy giảm hoặc mất khứu giác hoàn toàn;
• Sốt cao;
• Các triệu chứng ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống (gây mất ngủ triền miên, không thể làm việc).

Bác sĩ chuyên khoa có các công cụ chẩn đoán hiện đại như nội soi mũi xoang, CT scan để xác định chính xác các nguyên nhân cấu trúc như vẹo vách ngăn, polyp mũi, viêm xoang nấm, từ đó có phác đồ can thiệp chuyên sâu và phù hợp.

Kết luận

Ngạt mũi lâu ngày không khỏi không phải là một triệu chứng đơn giản mà là một lời cảnh báo của sức khỏe. Nếu không được quan tâm đúng mức, nó có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, gây mệt mỏi, stress và tiến triển thành các bệnh lý mãn tính khác.

Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát và cải thiện tình trạng này thông qua một phương pháp tiếp cận chủ động và toàn diện. Nền tảng của phương pháp này là thói quen vệ sinh, làm sạch niêm mạc mũi hàng ngày để loại bỏ chất nhầy và các tác nhân gây bệnh, giúp mũi thông thoáng. Kết hợp với đó là việc điều chỉnh lối sống, từ chế độ ăn uống kháng viêm, vận động hợp lý đến việc cải thiện môi trường sống và biết khi nào cần tìm đến sự tư vấn của chuyên gia.