AI đang thay đổi Hollywood

AI bước sâu vào dây chuyền làm phim

AI tạo sinh được dùng để phác thảo ý tưởng, dựng storyboard, phân tích kịch bản, chuẩn bị kế hoạch sản xuất, chỉnh sửa hình ảnh, tạo hiệu ứng, xử lý giọng nói, làm phụ đề hoặc bản địa hóa nội dung. Nhiều việc thủ công đang được phần mềm hỗ trợ.

Khảo sát được BFI dẫn lại cho thấy 65 lãnh đạo truyền thông, giải trí tại Mỹ được hỏi tháng 8/2024, 49% cho biết tổ chức của họ đã sử dụng AI tạo sinh. Tại Pháp, khảo sát với 794 biên kịch, nhà sản xuất, đạo diễn, quay phim cho thấy 40% từng dùng công nghệ này. Trong nhóm đó, 77% tiếp tục sử dụng ít nhất thỉnh thoảng.

Nghiên cứu McKinsey công bố năm 2026 nhận định AI có thể tác động tới khoảng 20% tổng chi tiêu cho nội dung gốc trong 5 năm tới. Các lãnh đạo ngành được phỏng vấn ghi nhận năng suất tăng 5-10% ở các quy trình có AI hỗ trợ.

“Here” năm 2024 cho thấy công nghệ đã vào dự án thương mại lớn. Phim của Robert Zemeckis sử dụng công nghệ Metaphysic để hỗ trợ trẻ hóa khuôn mặt Tom Hanks, Robin Wright, giúp họ thể hiện nhân vật ở nhiều giai đoạn tuổi tác. Cách làm có thể rút ngắn các công đoạn hậu kỳ vốn cần nhiều nhân lực kỹ xảo.

Tuy vậy, các hãng phim chưa giao toàn bộ dây chuyền cho máy móc. Deloitte cho biết các hãng phim, truyền hình tại Mỹ, Liên minh châu Âu chỉ dành dưới 3% ngân sách sản xuất cho công cụ AI tạo sinh trong năm 2025. Công nghệ chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ hơn là thay thế nhân lực sáng tạo.

Cảnh đánh nhau của Tom Cruise và Brad Pitt do AI tạo ra. IG.

Nhiều nghệ sĩ chọn cách thích nghi. Tại Liên hoan phim Cannes 2026 ở Pháp, Demi Moore cho rằng điện ảnh có lẽ chưa làm đủ để tự bảo vệ trước AI, nhưng chống lại công nghệ là cuộc chiến khó thắng. Cô nhấn mạnh AI không thể tái tạo trải nghiệm, cảm xúc con người trong nghệ thuật.

James Cameron, đạo diễn “Titanic”, “Avatar”, nhìn nhận AI có thể hỗ trợ kỹ thuật, đặc biệt khi cần giảm chi phí cho phim bom tấn. Dù vậy, ông không muốn AI viết kịch bản bởi mỗi biên kịch giỏi có lăng kính riêng hình thành từ kinh nghiệm sống, thứ máy móc không thể sở hữu.

Hollywood dựng ranh giới bảo vệ con người

Khi AI tác động ngày càng rõ, các tổ chức điện ảnh bắt đầu đưa ra giới hạn. Với Oscar lần thứ 99 năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ quy định các vai diễn được xét giải phải do con người thực hiện, đồng thời có sự đồng thuận của người biểu diễn.

Ở hạng mục biên kịch, kịch bản cũng phải do con người viết. Viện có quyền yêu cầu đoàn phim giải trình cách AI được sử dụng, mức đóng góp của công nghệ, mức sáng tạo thực tế của con người. Cách tiếp cận này cho thấy AI không bị cấm tuyệt đối, nhưng quyền tác giả vẫn được đặt ở trung tâm.

Giải Quả cầu vàng linh hoạt hơn, cho phép dùng AI nếu chỉ đạo sáng tạo, phán đoán nghệ thuật, quyền tác giả của con người tiếp tục giữ vai trò chính. Tác phẩm phải khai báo việc sử dụng công nghệ. Những màn trình diễn được AI tạo ra tới mức thay thế đáng kể diễn viên sẽ không đủ điều kiện tranh giải diễn xuất.

Tranh luận gay gắt nhất vẫn nằm ở bản sao kỹ thuật số. Thỏa thuận lao động năm 2023 giữa SAG-AFTRA với các hãng phim Hollywood đưa “digital replica” của diễn viên vào nhóm vấn đề cần kiểm soát. Việc sử dụng hình ảnh số của nghệ sĩ phải gắn với sự đồng thuận cùng các điều kiện liên quan tới thù lao, thời hạn sử dụng, quyền kiểm soát.

WGA cũng đưa AI vào thỏa thuận lao động năm 2023. Quy định xác định AI không phải nhà biên kịch, đồng thời giới hạn khả năng hãng phim ép người viết sử dụng công nghệ trong công việc. Đây là cách giới nghề nghiệp bảo vệ vị trí của sáng tạo con người khi công cụ mới phát triển nhanh.

Nỗi lo càng lớn khi nhìn vào quy mô lao động. Theo Motion Picture Association, ngành điện ảnh, truyền hình Mỹ hỗ trợ khoảng 2,32 triệu việc làm, tạo ra 229 tỷ USD tiền lương, bao gồm hơn 122.000 doanh nghiệp. Một thay đổi lớn trong quy trình sản xuất vì thế có thể lan tới nhiều nhóm nghề như viết kịch bản, quay phim, lồng tiếng, hậu kỳ.

Hollywood từng thích nghi với CGI, kỹ xảo số, nền tảng streaming. AI khác ở khả năng can thiệp trực tiếp vào hình ảnh, giọng nói, kịch bản, phong cách sáng tạo. Nỗi lo vì thế không chỉ nằm ở số việc làm có thể mất đi mà còn ở câu hỏi ai kiểm soát diện mạo nghệ thuật của tác phẩm.

Cuộc tranh luận giờ đây không còn tập trung vào việc AI có nên tồn tại hay không. Thách thức thực tế hơn là đặt giới hạn để công nghệ giảm chi phí, tăng hiệu quả mà không tước quyền của nghệ sĩ, không biến sáng tạo thành quy trình sao chép tự động. Với Hollywood, bài toán lớn nhất của kỷ nguyên AI là giữ con người ở vị trí trung tâm.