Trẻ sốt 39 độ có cao không, khi nào cho uống hạ sốt?

Trẻ sốt 39 độ có cao không là câu hỏi khiến nhiều phụ huynh lo lắng

Trẻ sốt 39 độ có cao không?

Sốt là một trong những triệu chứng phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, khiến không ít bậc cha mẹ cảm thấy bối rối và lo lắng. Khi nhiệt kế hiển thị con số 39 độ C, câu hỏi đầu tiên xuất hiện trong đầu cha mẹ là: “Trẻ sốt 39 độ có cao không?” và “Khi nào nên cho con uống thuốc hạ sốt?”.

Theo các chuyên gia y tế, thân nhiệt bình thường của trẻ dao động trong khoảng 36.5 - 37.5 độ C khi đo ở nách.

Khi nhiệt độ từ 38.5 độ C trở lên được xem là sốt cao.

Do đó, mức nhiệt 39 độ C ở trẻ là một mức sốt cao và cần được quan tâm, theo dõi sát sao.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhấn mạnh là sốt không phải là bệnh, mà là một phản ứng tự vệ của cơ thể. Đó là dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch của trẻ đang hoạt động tích cực để chống lại các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn hoặc virus. Việc tăng thân nhiệt giúp ức chế sự phát triển của mầm bệnh và tăng cường hoạt động của các tế bào miễn dịch.

Vì vậy, việc hiểu đúng về sốt và xử trí kịp thời không chỉ giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn mà còn hỗ trợ quá trình hồi phục tự nhiên của cơ thể. Việc vội vàng dùng thuốc hạ sốt ngay khi trẻ mới chớm sốt nhẹ có thể không cần thiết và đôi khi làm lu mờ các triệu chứng quan trọng, gây khó khăn cho việc chẩn đoán nguyên nhân.

Ngược lại, việc chần chừ khi trẻ sốt cao kèm theo các biểu hiện mệt mỏi, khó chịu có thể dẫn đến những ảnh hưởng không mong muốn. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn chuyên sâu, toàn diện để giúp cha mẹ tự tin hơn trong việc chăm sóc trẻ bị sốt, biết cách nhận biết các dấu hiệu, áp dụng các phương pháp hạ sốt tại nhà một cách khoa học và xác định đúng thời điểm cần đưa trẻ đi khám bác sĩ.

Mức nhiệt 39 độ C ở trẻ là một mức sốt cao và cần được quan tâm

Tại sao trẻ lại bị sốt?

Cơ chế gây sốt của cơ thể

Để hiểu tại sao trẻ bị sốt, chúng ta cần tìm hiểu về cơ chế điều nhiệt của cơ thể. Vùng dưới đồi trong não bộ hoạt động như một “bộ điều nhiệt” trung tâm, có nhiệm vụ duy trì thân nhiệt ở mức ổn định. Khi các tác nhân gây bệnh (như độc tố từ vi khuẩn, virus) xâm nhập vào cơ thể, chúng sẽ kích thích các tế bào miễn dịch sản sinh ra các chất gây sốt nội sinh (pyrogens).

Các chất này đi theo đường máu lên não và tác động lên vùng dưới đồi, khiến “bộ điều nhiệt” này thiết lập một ngưỡng nhiệt độ mới cao hơn bình thường.

Cơ thể sẽ phản ứng bằng cách co mạch ngoại vi (khiến trẻ có cảm giác lạnh, run), tăng chuyển hóa để sinh nhiệt, từ đó đẩy thân nhiệt lên bằng với ngưỡng mới được thiết lập. Đây chính là lý do tại sao khi bắt đầu lên cơn sốt, trẻ thường có biểu hiện rét run dù da bên ngoài đang nóng lên.

Những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ sốt 39 độ

Sốt cao 39 độ ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là:

1. Nhiễm virus: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây sốt ở trẻ. Các loại virus thường gặp bao gồm virus cúm, sởi, thủy đậu, quai bị, sốt xuất huyết, adenovirus (gây bệnh về đường hô hấp), rotavirus (gây tiêu chảy). Sốt do virus thường khởi phát đột ngột, sốt cao và có thể tự thuyên giảm sau vài ngày.

2. Nhiễm vi khuẩn: Sốt do vi khuẩn thường nghiêm trọng hơn và cần được can thiệp y tế. Các bệnh lý do vi khuẩn có thể kể đến như viêm tai giữa, viêm họng liên cầu khuẩn, viêm phổi, nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm màng não. Sốt do vi khuẩn thường không tự khỏi và có thể gây ra các biến chứng nếu không được xử trí.

3. Sốt sau tiêm chủng: Một số trẻ có thể bị sốt nhẹ đến cao sau khi tiêm vắc-xin. Đây là một phản ứng bình thường, cho thấy hệ miễn dịch của trẻ đang đáp ứng với vắc-xin để tạo ra kháng thể. Cơn sốt này thường ngắn, kéo dài khoảng 1-2 ngày.

4. Sốt mọc răng: Quá trình mọc răng có thể gây viêm lợi nhẹ và làm trẻ sốt. Tuy nhiên, sốt mọc răng thường chỉ là sốt nhẹ (dưới 38.5 độ C). Nếu trẻ sốt cao đến 39 độ, cha mẹ nên nghĩ đến một nguyên nhân khác đồng thời.

Yếu tố nguy cơ hoặc thói quen xấu

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ trẻ bị sốt bao gồm hệ miễn dịch chưa hoàn thiện (đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ), môi trường sinh hoạt đông đúc như nhà trẻ, trường học làm tăng khả năng lây nhiễm, hoặc các thói quen vệ sinh cá nhân chưa tốt như không rửa tay thường xuyên.

Dấu hiệu nhận biết trẻ sốt và khi nào tình hình trở nên đáng lo ngại

Dấu hiệu nhẹ ban đầu khi trẻ bắt đầu sốt

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu sốt ở trẻ là rất quan trọng để có biện pháp theo dõi và chăm sóc phù hợp. Ngoài việc đo nhiệt độ và thấy chỉ số cao, cha mẹ có thể quan sát các biểu hiện đi kèm.

Ban đầu, khi cơ thể đang trong giai đoạn tăng nhiệt, trẻ có thể có cảm giác ớn lạnh, rét run, da có thể hơi tái và trẻ muốn được đắp chăn. Khi cơn sốt đã lên đến đỉnh điểm, da trẻ sẽ đỏ bừng, đặc biệt là ở vùng mặt, trán, lòng bàn tay, bàn chân nóng ran khi chạm vào. Trẻ thường trở nên quấy khóc, khó chịu, bứt rứt hơn bình thường.

Một số trẻ khác lại có biểu hiện mệt mỏi, lừ đừ, chỉ muốn nằm một chỗ và ngủ li bì. Chán ăn, bỏ bú cũng là một dấu hiệu rất phổ biến. Hơi thở của trẻ có thể nóng và nhanh hơn so với lúc bình thường. Nhận biết những dấu hiệu này giúp cha mẹ xác định được trẻ đang không khỏe và cần được đo nhiệt độ để kiểm tra chính xác.

Khi nào cần chú ý hoặc đưa trẻ đi khám ngay?

Mặc dù sốt là phản ứng thông thường, nhưng có những tình huống cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan và cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ ngay lập tức. Những “cờ đỏ” cảnh báo tình trạng nghiêm trọng bao gồm:

1. Độ tuổi của trẻ: Bất kỳ cơn sốt nào (từ 38 độ C trở lên) ở trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi đều được coi là một tình huống y tế khẩn cấp, vì hệ miễn dịch của trẻ còn rất non nớt và nguy cơ nhiễm khuẩn nặng cao hơn.

2. Mức độ sốt: Sốt rất cao, trên 40 độ C, và không đáp ứng với thuốc hạ sốt.

3. Thời gian sốt: Sốt cao kéo dài liên tục hơn 3 ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm.

4. Các triệu chứng thần kinh: Trẻ li bì, khó đánh thức, lú lẫn, co giật (dù là co giật do sốt cao), cổ cứng (không thể gập cằm về phía ngực), thóp phồng (ở trẻ nhỏ).

5. Các triệu chứng hô hấp: Trẻ thở nhanh, thở gấp, khó thở, thở co kéo lồng ngực (phần mềm giữa các xương sườn hoặc dưới mũi ức lõm vào khi trẻ hít vào).

6. Dấu hiệu mất nước: Môi khô, mắt trũng, khóc không có nước mắt, tã không ướt trong vòng 6-8 giờ, da véo lên không đàn hồi trở lại.

7. Các biểu hiện khác: Phát ban lạ trên da (đặc biệt là ban không biến mất khi ấn vào), nôn ói liên tục, tiêu chảy nặng, kêu đau ở một vị trí cụ thể (đau tai, đau họng, đau bụng).
Nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, cha mẹ cần đưa con đi khám để được chẩn đoán và xử trí kịp thời, tránh các diễn biến không mong muốn.

Trẻ bị sốt cao có thể gây ra điều gì?

Co giật và mất nước

Việc không xử trí đúng cách khi trẻ sốt cao 39 độ có thể dẫn đến một số ảnh hưởng, trong đó đáng lo ngại nhất đối với phụ huynh là tình trạng co giật và mất nước.

Co giật do sốt cao là một hiện tượng có thể xảy ra ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi. Khi nhiệt độ cơ thể tăng lên quá nhanh, não bộ của trẻ chưa kịp thích ứng có thể gây ra một cơn co giật. Biểu hiện là trẻ đột ngột mất ý thức, mắt trợn ngược, gồng cứng toàn thân sau đó co giật tay chân, có thể sùi bọt mép. Mặc dù cơn co giật thường chỉ kéo dài vài phút và hầu hết không gây tổn thương não lâu dài, nhưng nó lại vô cùng đáng sợ đối với người chứng kiến. Việc hạ sốt đúng cách khi nhiệt độ bắt đầu tăng cao có thể góp phần làm giảm nguy cơ xảy ra hiện tượng này ở những trẻ có cơ địa nhạy cảm.

Mất nước là một hậu quả phổ biến và nguy hiểm hơn. Khi sốt, cơ thể trẻ mất nước nhiều hơn qua hơi thở và da do tăng chuyển hóa và đổ mồ hôi. Nếu trẻ mệt mỏi, chán ăn, nôn ói hoặc tiêu chảy kèm theo, nguy cơ mất nước càng tăng cao. Các dấu hiệu của mất nước bao gồm miệng và môi khô, khóc không có nước mắt, mắt trũng, đi tiểu ít (tã khô trong nhiều giờ), trẻ lừ đừ, mệt mỏi. Mất nước nặng có thể dẫn đến rối loạn điện giải, suy tuần hoàn và ảnh hưởng đến chức năng của nhiều cơ quan. Do đó, việc bù đủ nước và điện giải là yếu tố quan trọng khi chăm sóc trẻ bị sốt.

Nguy cơ từ bệnh nền

Một hiểu lầm phổ biến là sốt cao gây tổn thương não. Thực tế, bản thân cơn sốt hiếm khi gây ra các ảnh hưởng lâu dài. Nhiệt độ cơ thể phải lên rất cao (trên 41.7 độ C) và kéo dài mới có nguy cơ gây tổn thương tế bào não.

Mối nguy hiểm thực sự không đến từ cơn sốt, mà đến từ nguyên nhân gây ra nó. Nếu trẻ sốt cao do một bệnh nhiễm khuẩn nghiêm trọng như viêm màng não mủ, nhiễm trùng huyết mà không được phát hiện và xử trí kịp thời, vi khuẩn có thể gây ra những tổn thương vĩnh viễn cho não bộ và các cơ quan khác. 

Các di chứng có thể bao gồm điếc, mù, chậm phát triển trí tuệ, hoặc thậm chí tử vong. Chính vì vậy, việc theo dõi các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm và đưa trẻ đi khám bác sĩ khi cần thiết là vô cùng quan trọng. Việc không xử trí đúng cách ở đây không chỉ là không hạ sốt, mà còn là bỏ qua các triệu chứng của một bệnh lý tiềm ẩn nguy hiểm, dẫn đến việc chậm trễ trong chẩn đoán và can thiệp y tế.

Hướng dẫn xử lý khi trẻ sốt 39 độ

Hướng dẫn chi tiết từng bước khi chăm sóc trẻ sốt

Khi phát hiện trẻ sốt 39 độ, cha mẹ cần bình tĩnh thực hiện các bước sau:

1. Cởi bớt quần áo: Hãy cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu cotton thấm hút mồ hôi. Tránh quấn nhiều chăn hoặc mặc quá nhiều lớp quần áo vì sẽ làm thân nhiệt của trẻ khó thoát ra ngoài.

2. Đặt trẻ ở nơi thoáng mát: Cho trẻ nằm nghỉ ở phòng thoáng khí, tránh gió lùa trực tiếp. Có thể bật quạt nhẹ hoặc điều hòa ở nhiệt độ khoảng 26-28 độ C.

3. Bù nước và điện giải: Đây là bước cực kỳ quan trọng. Khuyến khích trẻ uống nhiều nước lọc, sữa, nước trái cây hoặc dung dịch oresol (pha đúng theo hướng dẫn). Đối với trẻ còn bú, hãy tăng cữ bú. Việc bù đủ nước giúp cơ thể không bị kiệt sức và hỗ trợ quá trình thải nhiệt.

4. Quyết định khi nào cho uống hạ sốt: Theo khuyến cáo của các tổ chức y tế, cha mẹ nên cho trẻ dùng thuốc hạ sốt khi nhiệt độ đo ở nách từ 38.5 độ C trở lên KÈM THEO trẻ có biểu hiện mệt mỏi, quấy khóc, khó chịu.

Nếu trẻ sốt 39 độ nhưng vẫn tỉnh táo, chơi đùa, cha mẹ có thể tạm thời theo dõi và áp dụng các biện pháp vật lý trước.

Hai loại thuốc hạ sốt thông dụng cho trẻ là Paracetamol (liều 10-15mg/kg/lần, cách 4-6 giờ) và Ibuprofen (liều 5-10mg/kg/lần, cách 6-8 giờ, không dùng cho trẻ dưới 3 tháng tuổi hoặc trẻ bị thủy đậu, sốt xuất huyết). Luôn tính liều theo cân nặng của trẻ, không tự ý dùng quá liều hoặc kết hợp thuốc nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Phương pháp hỗ trợ tại nhà giúp trẻ dễ chịu hơn

Bên cạnh việc dùng thuốc, các phương pháp hỗ trợ vật lý đóng vai trò quan trọng giúp trẻ cảm thấy thoải mái và góp phần hạ nhiệt.

Lau người bằng nước ấm

Dùng 5 chiếc khăn nhỏ nhúng vào chậu nước ấm (nhiệt độ nước thấp hơn nhiệt độ cơ thể trẻ một chút), vắt hơi ráo và đặt vào hai bên nách, hai bên bẹn và lau khắp người cho trẻ. Hơi nước ấm bốc hơi sẽ giúp làm giãn nở lỗ chân lông và thoát nhiệt. Tuyệt đối không dùng nước lạnh hoặc cồn để lau cho trẻ vì sẽ gây co mạch ngoại vi, nguy hiểm.

Sử dụng miếng dán hạ sốt

Các miếng dán hạ nhiệt thường chứa các thành phần lành tính như Glycerin giúp cung cấp độ ẩm cho da, Natri polyacrylate tạo thành lớp gel mát lạnh và giữ nước.

Một số sản phẩm còn được bổ sung Menthol và tinh dầu Khuynh diệp mang lại cảm giác áp dụng lên da the mát, thư giãn, giúp giảm cảm giác đau đầu, căng thẳng. Cha mẹ có thể gỡ lớp màng bảo vệ và dán miếng dán lên các vùng da sạch, khô như trán, thái dương, nách, bẹn, hoặc các vùng cơ bị đau nhức.

Để tăng hiệu quả làm mát, có thể cho nguyên túi chưa mở vào ngăn mát tủ lạnh trước khi sử dụng.

Cần lưu ý, đây là sản phẩm hỗ trợ, không phải là thuốc và không thay thế được thuốc hạ sốt. Luôn cần có sự giám sát của người lớn khi dùng cho trẻ và không dán lên vùng da bị tổn thương, niêm mạc hay mắt.

Dùng miếng dán hạ sốt giúp làm mát, giúp trẻ dễ chịu hơn

Chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý để tăng cường miễn dịch

Về dinh dưỡng, hãy đảm bảo trẻ được cung cấp đầy đủ các nhóm chất: đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất. Đặc biệt chú trọng các thực phẩm giàu vitamin C (cam, chanh, ổi, dâu tây, bông cải xanh), vitamin A (cà rốt, khoai lang, bí đỏ) và kẽm (thịt bò, hải sản, các loại hạt). Những vi chất này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì hoạt động hiệu quả của các tế bào miễn dịch.

Cho trẻ uống đủ nước mỗi ngày cũng là một yếu tố quan trọng giúp hệ hô hấp và các hàng rào bảo vệ khác của cơ thể hoạt động tốt.

Về sinh hoạt, giấc ngủ đủ và sâu có vai trò phục hồi và tái tạo năng lượng, giúp hệ miễn dịch hoạt động tối ưu. Hãy tạo cho trẻ một thói quen đi ngủ và thức dậy đúng giờ. Khuyến khích trẻ vận động thể chất thường xuyên, phù hợp với lứa tuổi.

Các hoạt động ngoài trời không chỉ giúp trẻ phát triển thể chất mà còn giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, một vitamin quan trọng khác cho hệ miễn dịch.

Câu hỏi thường gặp về tình trạng sốt ở trẻ

1. Trẻ sốt 39 độ có nên đắp chăn không?

Không. Đây là một quan niệm sai lầm phổ biến. Khi trẻ sốt cao, cơ thể đang cần thoát nhiệt ra môi trường bên ngoài. Việc đắp chăn kín sẽ làm cản trở quá trình này, khiến thân nhiệt của trẻ càng tăng cao hơn và có thể gây nguy hiểm.

Cha mẹ chỉ nên đắp một chiếc chăn mỏng cho trẻ trong giai đoạn đầu của cơn sốt khi trẻ có biểu hiện rét run. Khi trẻ đã hết run và bắt đầu nóng bừng, hãy bỏ chăn ra và cho trẻ mặc quần áo thoáng mát.

2. Có thể dùng xen kẽ Paracetamol và Ibuprofen để hạ sốt cho trẻ không?

Việc sử dụng xen kẽ hai loại thuốc này có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp sốt cao khó hạ. Tuy nhiên, cha mẹ tuyệt đối không được tự ý thực hiện tại nhà.

Việc dùng xen kẽ thuốc nếu không tuân thủ đúng liều lượng và khoảng cách thời gian có thể làm tăng nguy cơ quá liều và gây ra các tác dụng phụ nguy hiểm cho gan và thận của trẻ. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi có ý định kết hợp thuốc.

3. Sốt mọc răng có thể lên đến 39 độ không?

Thường là không. Sốt do mọc răng (nếu có) thường là sốt nhẹ, dưới 38.5 độ C và trẻ không quá mệt mỏi. Quá trình răng nhú lên có thể gây viêm lợi nhẹ, dẫn đến tăng thân nhiệt. Tuy nhiên, nếu trẻ sốt cao đến 39 độ, rất có thể trẻ đang bị nhiễm trùng ở một nơi nào đó trong cơ thể (ví dụ như viêm họng, viêm tai) trùng hợp với thời điểm mọc răng. Cha mẹ không nên chủ quan đổ lỗi cho việc mọc răng mà cần tìm kiếm các nguyên nhân khác.

4. Miếng dán hạ sốt có thể thay thế thuốc hạ sốt không?

Không. Miếng dán hạ sốt làm mát tại chỗ, giúp trẻ cảm thấy dễ chịu, từ đó có thể ngủ ngon hơn. Tuy nhiên, chúng không tác động vào trung tâm điều nhiệt ở não bộ như thuốc hạ sốt (Paracetamol, Ibuprofen). Do đó, miếng dán không thể thay thế vai trò của thuốc trong việc hạ sốt toàn thân, đặc biệt là khi trẻ sốt cao. Chúng nên được sử dụng như một công cụ hỗ trợ bên cạnh việc dùng thuốc đúng chỉ định và các biện pháp chăm sóc khác.

Kết luận

Sốt 39 độ ở trẻ là một mức sốt cao, đòi hỏi sự quan tâm và theo dõi sát sao từ cha mẹ. Tuy nhiên, thay vì quá hoảng sợ, điều quan trọng là cần giữ bình tĩnh và xử trí một cách khoa học. Hãy nhớ rằng sốt là một phản ứng bảo vệ của cơ thể. Nhiệm vụ của cha mẹ là giúp trẻ cảm thấy dễ chịu và theo dõi các dấu hiệu nguy hiểm. Việc cho trẻ uống thuốc hạ sốt nên được cân nhắc khi nhiệt độ từ 38.5 độ C kèm theo sự khó chịu của trẻ. Song song đó, việc bù đủ nước, cho trẻ mặc đồ thoáng mát và áp dụng các biện pháp hỗ trợ như lau ấm, sử dụng miếng dán hạ sốt sẽ giúp trẻ thoải mái hơn đáng kể.

Trên hết, hãy luôn là một người quan sát tinh ý. Nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào như li bì, co giật, khó thở, sốt cao kéo dài hoặc nếu bạn cảm thấy không chắc chắn về tình trạng của con, đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn từ bác sĩ hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất. Sự cẩn trọng của bạn chính là sự bảo vệ tốt nhất cho sức khỏe của con.