Nguyên nhân trẻ bị ngạt mũi một bên và cách thông mũi cho bé

Nguyên nhân trẻ bị ngạt mũi một bên và cách thông mũi cho bé dễ thở hơn

Tình trạng trẻ bị ngạt mũi một bên khá phổ biến, đặc biệt khi thời tiết thay đổi hoặc bé mắc các bệnh lý đường hô hấp, khiến việc thở và sinh hoạt hằng ngày gặp nhiều khó khăn. Việc hiểu rõ nguyên nhân trẻ bị ngạt mũi một bên sẽ giúp cha mẹ áp dụng đúng cách thông mũi, hỗ trợ bé dễ thở hơn và phòng ngừa biến chứng.

Cần hiểu rõ nguyên nhân và cách xử lý khi trẻ bị ngạt mũi một bên

Nguyên nhân bé bị ngạt mũi một bên

Tình trạng trẻ bị ngạt mũi một bên là một hiện tượng khá phổ biến, khiến nhiều bậc cha mẹ lo lắng. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp việc chăm sóc bé trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp:

• Nhiễm trùng đường hô hấp trên: Cảm lạnh, cảm cúm là nguyên nhân hàng đầu. Virus hoặc vi khuẩn tấn công niêm mạc mũi, gây viêm, sưng và tăng tiết dịch nhầy. Đôi khi, tình trạng viêm và tắc nghẽn có thể không đồng đều giữa hai bên hốc mũi, dẫn đến việc bé chỉ bị ngạt một bên.
• Dị vật trong mũi: Trẻ nhỏ, đặc biệt là ở lứa tuổi tò mò, có thể vô tình nhét các vật nhỏ như hạt cườm, mẩu đồ chơi, hạt đậu... vào mũi. Dị vật này gây tắc nghẽn cơ học ở một bên mũi, thường đi kèm với triệu chứng chảy nước mũi một bên, đôi khi có mùi hôi hoặc lẫn máu. Đây là một tình huống cần được xử lý y tế kịp thời.
• Viêm xoang: Khi tình trạng viêm mũi kéo dài không được xử lý tốt, vi khuẩn có thể lan vào các hốc xoang gây viêm xoang. Tình trạng này làm tăng sản xuất mủ, dịch đặc, gây tắc nghẽn sâu bên trong và thường biểu hiện rõ rệt ở một bên mũi nhiều hơn.
• Tư thế ngủ: Khi bé nằm nghiêng về một bên trong thời gian dài, máu có thể dồn về bên mũi thấp hơn, gây sưng nề cuốn mũi và dẫn đến ngạt mũi tạm thời ở bên đó. Tình trạng này thường hết khi bé thay đổi tư thế.
• Polyp mũi: Đây là những khối u lành tính phát triển trên niêm mạc mũi hoặc xoang. Khi polyp phát triển đủ lớn, nó có thể gây bít tắc một bên đường thở của mũi.

Yếu tố nguy cơ và thói quen làm tăng tình trạng ngạt mũi

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố và thói quen sinh hoạt cũng có thể góp phần làm cho tình trạng ngạt mũi của bé trở nên nghiêm trọng hơn:

• Dị ứng: Tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng như phấn hoa, lông động vật, mạt bụi nhà, nấm mốc... có thể kích hoạt phản ứng viêm ở niêm mạc mũi, gây sưng và nghẹt.
• Không khí khô hoặc ô nhiễm: Không khí quá khô (do thời tiết hoặc sử dụng điều hòa, máy sưởi liên tục) làm khô niêm mạc mũi, khiến mũi dễ bị kích ứng và tổn thương. Ngược lại, không khí ô nhiễm chứa nhiều khói bụi cũng là tác nhân gây viêm mũi.
• Thói quen thở bằng miệng: Khi bị ngạt mũi, trẻ có xu hướng thở bằng miệng. Thói quen này lâu dài không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc răng hàm mặt mà còn làm không khí không được lọc sạch và làm ấm qua mũi, dễ gây viêm họng và các bệnh hô hấp khác.
• Hệ miễn dịch của trẻ: Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, do đó dễ bị tấn công bởi các loại virus, vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp hơn so với người lớn.

Tình trạng trẻ bị ngạt mũi một bên là một hiện tượng khá phổ biến

Trẻ bị ngạt mũi một bên có cần đi khám?

Nhận biết sớm các dấu hiệu ngạt mũi ở trẻ sẽ giúp cha mẹ có biện pháp can thiệp kịp thời, giúp bé cảm thấy dễ chịu hơn và tránh được các biến chứng không mong muốn. Các dấu hiệu ban đầu thường khá tinh tế, đòi hỏi sự quan sát kỹ lưỡng:

• Khó thở khi ngủ hoặc bú: Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất. Trẻ sơ sinh chủ yếu thở bằng mũi, do đó khi bị ngạt mũi, bé sẽ gặp khó khăn khi bú mẹ hoặc bú bình vì không thể vừa ngậm ti vừa thở. Bé có thể phải nhả ti ra liên tục để thở, dẫn đến bú ngắt quãng, cáu kỉnh. Khi ngủ, bé có thể thở khò khè, ngáy to hơn bình thường hoặc thường xuyên cựa quậy, giật mình tỉnh giấc.
• Thở bằng miệng: Khi một hoặc cả hai bên mũi bị tắc, trẻ sẽ tự động chuyển sang thở bằng miệng để cung cấp đủ oxy. Cha mẹ có thể thấy miệng bé luôn hơi mở, đặc biệt là khi ngủ.
• Ăn uống chậm, chán ăn: Cảm giác khó thở và mất khứu giác tạm thời do ngạt mũi khiến bé ăn không ngon miệng, ăn chậm hơn hoặc bỏ bữa.
• Quấy khóc, khó chịu: Sự khó chịu do không thể thở bình thường khiến bé dễ cáu gắt, quấy khóc nhiều hơn, đặc biệt là vào ban đêm khi tình trạng ngạt mũi có xu hướng nặng hơn.

Khi nào cha mẹ cần đưa bé đi khám bác sĩ?

Mặc dù ngạt mũi thường là triệu chứng lành tính, nhưng trong một số trường hợp, đó có thể là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn. Cha mẹ nên đưa bé đến gặp bác sĩ ngay nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Khó thở nghiêm trọng: Bé thở nhanh, thở gấp, cánh mũi phập phồng, co kéo lồng ngực (phần da giữa các xương sườn hoặc dưới cổ lõm vào khi bé hít vào). Đây là những dấu hiệu cho thấy bé đang phải gắng sức rất nhiều để thở và cần được cấp cứu.
• Sốt cao: Sốt cao (trên 38.5 độ C), đặc biệt ở trẻ dưới 3 tháng tuổi, là một dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng cần được bác sĩ đánh giá.
• Chảy dịch mũi có mùi hôi, màu xanh, vàng đặc hoặc lẫn máu từ một bên: Đây có thể là dấu hiệu của viêm xoang do vi khuẩn hoặc có dị vật kẹt trong mũi.
• Kèm theo các triệu chứng khác: Bé có biểu hiện đau tai (lấy tay dụi vào tai), ho kéo dài, phát ban, li bì, nôn mửa...
• Tình trạng không cải thiện: Nếu đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà trong vài ngày mà tình trạng ngạt mũi của bé không thuyên giảm hoặc ngày càng nặng hơn.

Những hậu quả nếu tình trạng ngạt mũi một bên kéo dài

Ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt

Tình trạng ngạt mũi một bên, dù có vẻ đơn giản, nhưng nếu không được xử lý đúng cách và kịp thời có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và sinh hoạt hàng ngày của trẻ:

• Rối loạn giấc ngủ: Khó thở khiến trẻ không thể có một giấc ngủ sâu và liền mạch. Bé sẽ thường xuyên thức giấc, trằn trọc, quấy khóc vào ban đêm. Giấc ngủ kém chất lượng dẫn đến cơ thể mệt mỏi, uể oải, cáu kỉnh vào ngày hôm sau.
• Khó khăn trong ăn uống: Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cần phối hợp nhịp nhàng giữa việc thở bằng mũi và nuốt khi bú. Khi mũi bị nghẹt, quá trình này bị gián đoạn, khiến bé bú khó khăn, dễ bị sặc, dẫn đến bú ít, bỏ bú và có nguy cơ bị thiếu dinh dưỡng, mất nước.
• Tăng nguy cơ lây nhiễm chéo: Ngạt mũi thường là triệu chứng của nhiễm trùng đường hô hấp. Nếu không được vệ sinh sạch sẽ, dịch nhầy ứ đọng trong mũi và họng là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, có thể dẫn đến các biến chứng như viêm tai giữa (do vi khuẩn từ mũi lan qua vòi nhĩ), viêm xoang, hoặc viêm phế quản.
• Tổn thương niêm mạc mũi: Việc trẻ thường xuyên dụi mũi do ngứa ngáy, khó chịu hoặc do cha mẹ dùng dụng cụ hút mũi không đúng cách có thể gây trầy xước, chảy máu và làm tổn thương lớp niêm mạc mỏng manh của mũi bé.

Ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ

Nếu tình trạng ngạt mũi một bên trở thành mạn tính và kéo dài, những hậu quả để lại có thể nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ:

• Rối loạn giấc ngủ mạn tính: Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng đến việc sản xuất hormone tăng trưởng, có thể làm trẻ chậm lớn. Đồng thời, nó cũng tác động tiêu cực đến sự phát triển của não bộ, khả năng tập trung, học hỏi và ghi nhớ của trẻ sau này.
• Phát triển cấu trúc hàm mặt bất thường: Thói quen thở bằng miệng kéo dài để bù lại cho việc mũi bị tắc có thể dẫn đến những thay đổi về cấu trúc xương mặt, được gọi là “bộ mặt V.A”. Các biểu hiện bao gồm hàm trên hẹp, cằm lẹm, răng hô, môi trên ngắn, miệng luôn hở.
• Tăng nguy cơ mắc các bệnh lý phổi: Mũi có vai trò làm ấm, làm ẩm và lọc sạch không khí trước khi đưa vào phổi. Khi trẻ thở bằng miệng, không khí khô, lạnh và chứa nhiều bụi bẩn, vi khuẩn sẽ đi thẳng vào phổi, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như viêm họng, viêm amidan, viêm phế quản và hen suyễn.

Cách khắc phục tình trạng ngạt mũi một bên

Thông mũi đúng cách không chỉ làm bé dễ chịu hơn mà còn hỗ trợ quá trình hồi phục nhanh chóng. Cha mẹ có thể thực hiện theo các bước sau một cách nhẹ nhàng và cẩn thận:

Làm loãng dịch nhầy

Trước khi tiến hành làm sạch mũi, việc làm loãng dịch nhầy đặc sẽ giúp chúng dễ dàng được loại bỏ hơn. Cha mẹ có thể nhỏ 2-3 giọt dung dịch nước muối sinh lý hoặc xịt  dung dịch vệ sinh mũi chuyên dụng vào mỗi bên mũi của bé. Đợi khoảng 30-60 giây để dung dịch thấm và làm loãng dịch mũi.

Dung dịch xịt mũi chứa nước biển là một dụng cụ hữu ích. Chúng không chỉ giúp làm sạch mà còn cung cấp các khoáng chất có lợi cho niêm mạc. Một số sản phẩm được bổ sung các thành phần như Xylitol và D-Panthenol, giúp dưỡng ẩm, làm dịu và hỗ trợ phục hồi niêm mạc mũi đang bị khô rát do không khí lạnh hoặc do viêm. Việc sử dụng các dung dịch này giúp hỗ trợ làm sạch niêm mạc mũi, loại bỏ gỉ mũi, chất nhầy cùng bụi bẩn, tác nhân gây bệnh, gây dị ứng. Từ đó, hỗ trợ phòng ngừa và làm giảm nhẹ nghẹt mũi, sổ mũi, giúp mũi thông thoáng, dễ thở hơn.

Làm sạch mũi:

• Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Sau khi đã làm loãng dịch nhầy, sử dụng dụng cụ hút mũi để nhẹ nhàng hút sạch dịch từ hai bên mũi. Cần thao tác dứt khoát nhưng nhẹ nhàng, tránh đưa đầu hút vào quá sâu gây tổn thương niêm mạc.
• Với trẻ lớn hơn đã biết xì mũi: Hướng dẫn bé bịt một bên mũi và xì nhẹ bên còn lại ra khăn giấy sạch, sau đó đổi bên. Tránh xì mũi quá mạnh vì có thể tăng áp lực lên tai.

Sau khi xịt mũi làm loãng dịch mũi, có thể dùng dụng cụ hút mũi để làm sạch mũi

Làm ấm và massage

Dùng một chiếc khăn ấm, vắt khô và đắp nhẹ lên vùng mũi và trán của bé trong vài phút. Hơi ấm giúp làm dịu, giảm sưng nề niêm mạc. Kết hợp massage nhẹ nhàng dọc hai bên sống mũi của bé theo chiều từ trên xuống dưới để giúp lưu thông và giảm cảm giác tắc nghẽn.

Tạo độ ẩm trong không khí

Sử dụng máy tạo độ ẩm hoặc đặt một chậu nước trong phòng ngủ của bé. Không khí ẩm giúp làm dịu đường thở, giảm khô rát mũi và làm loãng dịch nhầy.

Kê cao đầu cho bé khi ngủ

Dùng một chiếc gối mỏng hoặc khăn mềm kê dưới vai và đầu của bé (chỉ áp dụng cho trẻ lớn, không dùng cho trẻ sơ sinh) để đầu cao hơn một chút so với thân. Tư thế này giúp dịch nhầy không bị ứ đọng và giúp bé dễ thở hơn.

Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ

Một chế độ ăn giàu vitamin và khoáng chất, đặc biệt là vitamin C (có trong cam, quýt, dâu tây, kiwi), kẽm (có trong thịt, hải sản, các loại hạt) và vitamin A (có trong cà rốt, khoai lang, bí đỏ) sẽ giúp tăng cường hệ miễn dịch của trẻ. Hệ miễn dịch khỏe mạnh là hàng rào phòng thủ tốt nhất chống lại sự xâm nhập của virus và vi khuẩn.

Uống đủ nước

Cung cấp đủ nước cho cơ thể, có thể là nước lọc, sữa, hoặc nước trái cây, giúp làm loãng dịch nhầy trong đường hô hấp, khiến chúng không bị đặc lại và gây tắc nghẽn.

Giữ ấm cơ thể cho trẻ

Khi thời tiết chuyển lạnh, cần cho trẻ mặc đủ ấm, đặc biệt là giữ ấm vùng cổ, ngực và bàn chân. Tránh để trẻ bị nhiễm lạnh đột ngột, nhất là sau khi tắm hoặc khi ra ngoài trời gió.

Đảm bảo giấc ngủ đủ

Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi và tái tạo năng lượng, cũng như củng cố hệ miễn dịch. Cha mẹ cần tạo một không gian ngủ yên tĩnh, thoải mái để trẻ có giấc ngủ sâu và đủ giấc.

Giữ môi trường sống trong lành

Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, giặt giũ chăn màn, ga gối để loại bỏ bụi bẩn và các tác nhân gây dị ứng. Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá và các khu vực ô nhiễm không khí. Sử dụng máy lọc không khí nếu cần thiết.

Khuyến khích vận động

Các hoạt động thể chất phù hợp với lứa tuổi như chạy nhảy, bơi lội giúp tăng cường tuần hoàn máu, cải thiện chức năng phổi và nâng cao sức đề kháng chung của cơ thể.

Câu hỏi thường gặp về tình trạng ngạt mũi ở trẻ

1. Vệ sinh mũi cho bé hàng ngày bằng nước muối sinh lý có tốt không?

Vệ sinh mũi hàng ngày bằng nước muối sinh lý hoặc các dung dịch vệ sinh mũi chuyên dụng là một thói quen tốt. Việc này giúp làm sạch bụi bẩn, vi khuẩn, và các chất gây dị ứng bám trên niêm mạc mũi, đặc biệt hữu ích khi bé vừa đi ngoài về hoặc sống trong môi trường ô nhiễm. Nó giúp làm giảm cảm giác khô rát mũi khi không khí khô, lạnh, đồng thời hỗ trợ phòng ngừa và làm giảm nhẹ nghẹt mũi, sổ mũi. Tuy nhiên, cần thực hiện nhẹ nhàng, đúng kỹ thuật để không làm tổn thương niêm mạc mũi của bé.

2. Ngạt mũi một bên ở trẻ có nguy hiểm hơn ngạt cả hai bên không?

Không hẳn. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân gây ngạt mũi. Ngạt mũi một bên có thể do các nguyên nhân thông thường như cảm lạnh, tư thế ngủ. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, đặc biệt kèm theo chảy dịch mủ có mùi hôi, thì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo có dị vật trong mũi, một tình huống cần can thiệp y tế ngay lập tức. Do đó, điều quan trọng là cha mẹ cần quan sát các triệu chứng đi kèm để đánh giá đúng tình hình.

3. Khi nào nên sử dụng dụng cụ hút mũi cho bé?

Dụng cụ hút mũi chỉ nên được sử dụng khi bé có quá nhiều dịch mũi đặc mà không thể tự xì ra được, gây cản trở hô hấp và bú mẹ. Trước khi hút, cần làm loãng dịch nhầy bằng cách nhỏ nước muối sinh lý. Không nên lạm dụng việc hút mũi (quá 2-3 lần/ngày) vì có thể gây kích ứng, sưng nề và làm tổn thương niêm mạc mũi của trẻ. Luôn vệ sinh sạch sẽ dụng cụ trước và sau mỗi lần sử dụng.

Kết luận

Ngạt mũi một bên ở trẻ là một triệu chứng phổ biến do nhiều nguyên nhân gây ra, từ cảm lạnh thông thường đến các vấn đề cần can thiệp y tế như dị vật trong mũi. Việc hiểu đúng nguyên nhân, nhận biết sớm các dấu hiệu và áp dụng đúng các phương pháp chăm sóc tại nhà như vệ sinh mũi, tạo độ ẩm, massage sẽ giúp bé cảm thấy dễ chịu và nhanh chóng hồi phục.

Nếu tình trạng của bé không cải thiện hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng, hãy đưa bé đến gặp bác sĩ để được thăm khám và tư vấn chính xác.