Đừng chủ quan! Những dấu hiệu tai biến sớm nhiều người bỏ qua

Nhận biết dấu hiệu tai biến sớm giúp cấp cứu đúng lúc

Tầm quan trọng của việc nhận biết sớm dấu hiệu tai biến

Tai biến mạch máu não, hay đột quỵ, là một trong những tình huống y tế khẩn cấp gây ra những hệ quả nặng nề về sức khỏe và tính mạng. Tuy nhiên, một quan niệm sai lầm phổ biến là tai biến xảy ra đột ngột mà không có bất kỳ dấu hiệu báo trước nào. Thực tế, cơ thể chúng ta thường phát ra những tín hiệu cảnh báo trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần trước khi một cơn tai biến thực sự xảy ra. Việc nhận biết và hành động kịp thời trước những dấu hiệu này có thể tạo ra sự khác biệt to lớn, giúp giảm thiểu tổn thương não và tăng cơ hội phục hồi.

Hiểu rõ các dấu hiệu tai biến sớm không chỉ là kiến thức y học mà còn là một kỹ năng sinh tồn quan trọng cho bản thân và những người xung quanh. Khi một mạch máu trong não bị tắc nghẽn hoặc vỡ, mỗi phút trôi qua đều có hàng triệu tế bào não chết đi. Khoảng thời gian vàng để can thiệp y tế, thường được tính bằng vài giờ đầu tiên kể từ khi xuất hiện triệu chứng, là yếu tố quyết định đến kết quả. Nếu được xử lý trong khoảng thời gian này, các bác sĩ có thể áp dụng những phương pháp hiệu quả để tái thông dòng máu, cứu sống các tế bào não đang bị đe dọa và hạn chế tối đa các di chứng.

Lợi ích của việc nhận biết sớm là không thể phủ nhận. Nó không chỉ giúp bệnh nhân tiếp cận điều trị kịp thời mà còn giúp gia đình có sự chuẩn bị tốt hơn. Thay vì hoảng loạn, việc trang bị kiến thức sẽ giúp bạn bình tĩnh nhận diện tình hình, gọi cấp cứu và cung cấp thông tin chính xác cho nhân viên y tế. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), khi các triệu chứng xuất hiện rồi tự biến mất.

Nhiều người có xu hướng bỏ qua những cơn cảnh báo này, nhưng chúng lại là lời cảnh báo cho một cơn tai biến nghiêm trọng sắp xảy ra. Do đó, việc lắng nghe cơ thể và không chủ quan trước bất kỳ thay đổi bất thường nào là nguyên tắc cơ bản để bảo vệ bộ não, cơ quan chỉ huy của toàn bộ cơ thể.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ dẫn đến tai biến

Tai biến mạch máu não xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho một phần của não bộ bị gián đoạn hoặc giảm sút nghiêm trọng, làm thiếu hụt oxy và dinh dưỡng cần thiết để nuôi tế bào não. Có hai cơ chế chính gây ra tình trạng này:

• Tai biến do thiếu máu cục bộ (nhồi máu não) 
• Tai biến do xuất huyết (chảy máu não).

Nguyên nhân phổ biến

Tai biến do thiếu máu cục bộ là loại phổ biến nhất, chiếm khoảng 85% các trường hợp. Nguyên nhân là do các động mạch dẫn đến não bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn, làm giảm lưu lượng máu.

Thủ phạm chính thường là các cục máu đông hình thành tại chỗ do các mảng xơ vữa (chất béo tích tụ) trong động mạch, hoặc các cục máu đông di chuyển từ nơi khác trong cơ thể (thường là từ tim) lên não. Tình trạng huyết ứ trệ, tức là máu lưu thông kém, cũng là một yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

Ngược lại, tai biến do xuất huyết xảy ra khi một mạch máu trong não bị rò rỉ hoặc vỡ. Máu tràn ra gây áp lực lên các tế bào não và làm hỏng chúng. Nguyên nhân của xuất huyết não thường liên quan đến tăng huyết áp không kiểm soát, dị dạng mạch máu não hoặc phình động mạch.

Yếu tố nguy cơ hoặc thói quen xấu

Nhiều yếu tố nguy cơ và thói quen sinh hoạt có thể góp phần vào sự phát triển của tai biến. Một số yếu tố không thể thay đổi được như tuổi tác (nguy cơ tăng theo tuổi), tiền sử gia đình có người bị tai biến, hoặc giới tính (nam giới có nguy cơ cao hơn ở độ tuổi trẻ và trung niên).

Tuy nhiên, phần lớn các yếu tố nguy cơ lại hoàn toàn có thể kiểm soát và thay đổi được thông qua lối sống và điều trị y tế.

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Huyết áp cao kéo dài có thể làm hỏng thành mạch máu, tạo điều kiện cho cả hai loại tai biến.

Đái tháo đường, rối loạn mỡ máu (cholesterol cao), và các bệnh lý tim mạch như rung nhĩ cũng làm tăng đáng kể nguy cơ hình thành cục máu đông.

Ngoài ra, các thói quen xấu như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, chế độ ăn uống không lành mạnh (nhiều chất béo bão hòa và muối), lười vận động và béo phì đều là những tác nhân thầm lặng đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch và làm suy yếu hệ tuần hoàn, mở đường cho tai biến xảy ra.

Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo tai biến

Các dấu hiệu của tai biến có thể xuất hiện đột ngột và đa dạng, tùy thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Việc trang bị kiến thức để nhận diện những biểu hiện này, dù là nhỏ nhất, là vô cùng cần thiết.

Quy tắc F.A.S.T. là một công cụ ghi nhớ hữu ích và được công nhận rộng rãi trên toàn cầu.

• F - face (khuôn mặt): Yêu cầu người đó cười hoặc nhe răng. Nếu một bên mặt bị xệ xuống hoặc không thể cử động bình thường, đó là một dấu hiệu đáng báo động.
• A - arms (cánh tay): Yêu cầu người đó giơ cả hai tay lên. Nếu một tay bị rơi xuống hoặc không thể giơ lên cao bằng tay còn lại, đó có thể là dấu hiệu yếu liệt.
• S - speech (lời nói): Yêu cầu người đó lặp lại một câu đơn giản. Nếu họ nói ngọng, nói lắp, không nói được hoặc sử dụng từ ngữ không phù hợp, khả năng cao não bộ đã bị ảnh hưởng.
• T - time (thời gian): Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức. Thời gian là yếu tố sống còn.

Quy tắc F.A.S.T. là một công cụ ghi nhớ hữu ích về tai biến

Dấu hiệu nhẹ ban đầu

Ngoài các dấu hiệu rõ ràng của quy tắc F.A.S.T., nhiều người thường trải qua các triệu chứng nhẹ hơn, thoáng qua và dễ bị bỏ qua. Đây có thể là những cảnh báo sớm của tình trạng thiểu năng tuần hoàn não mạn tính hoặc một cơn thiếu máu não thoáng qua.

Các dấu hiệu này bao gồm:

• Đau đầu, chóng mặt, hoa mắt: Cảm giác choáng váng, mất thăng bằng đột ngột mà không có nguyên nhân rõ ràng.
• Tê bì hoặc yếu ở một bên cơ thể: Cảm giác tê rần như kiến bò hoặc yếu sức ở mặt, tay, hoặc chân, chỉ ở một bên cơ thể.
• Rối loạn thị giác: Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt.
• Khó khăn trong việc nói hoặc hiểu: Đột nhiên cảm thấy khó khăn để tìm từ ngữ diễn đạt hoặc không hiểu những gì người khác nói.
• Đau đầu dữ dội: Một cơn đau đầu đột ngột, dữ dội như sét đánh mà không có tiền sử đau đầu tương tự.

Khi nào cần chú ý hoặc đi khám

Bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, dù chỉ kéo dài vài phút rồi biến mất, đều cần được xem xét một cách nghiêm túc. Tình trạng này, được gọi là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), là một lời cảnh báo mạnh mẽ rằng một cơn tai biến thực sự có thể xảy ra trong tương lai gần. Đừng bao giờ cho rằng vì triệu chứng đã hết nên mọi chuyện đều ổn. Hãy coi đó là một cơ hội để hành động.

Ngay khi bạn hoặc người thân có bất kỳ biểu hiện bất thường nào liên quan đến chức năng não, thần kinh, thị giác hoặc cảm giác, việc đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám là vô cùng cần thiết. Việc chẩn đoán và can thiệp sớm có thể giúp tìm ra nguyên nhân và ngăn chặn một biến cố mạch máu não nghiêm trọng hơn.

Giải pháp hỗ trợ và phục hồi sau tai biến

Quá trình xử lý và phục hồi sau tai biến là một hành trình dài, đòi hỏi sự kết hợp giữa y học hiện đại, phục hồi chức năng và sự hỗ trợ từ gia đình. Mục tiêu chính là tối ưu hóa khả năng phục hồi của bệnh nhân và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Gọi cấp cứu

Ngay khi phát hiện dấu hiệu tai biến, bước đầu tiên và quan trọng nhất là gọi cấp cứu. 

Trong thời gian chờ đợi, hãy giữ cho bệnh nhân ở tư thế thoải mái, nới lỏng quần áo và không cho họ ăn hoặc uống bất cứ thứ gì. 

Tại bệnh viện, các bác sĩ sẽ tiến hành chẩn đoán nhanh chóng để xác định loại tai biến và áp dụng các phương pháp can thiệp phù hợp. Sau giai đoạn cấp cứu, quá trình phục hồi chức năng bắt đầu, bao gồm vật lý trị liệu để khôi phục vận động, hoạt động trị liệu để giúp bệnh nhân thực hiện các công việc hàng ngày, và ngôn ngữ trị liệu để cải thiện khả năng giao tiếp.

Các phương pháp hỗ trợ tại nhà

Môi trường sống cần được điều chỉnh để thuận tiện và phù hợp với người bệnh.

• Chế độ dinh dưỡng cân bằng, ít muối, ít chất béo bão hòa và giàu chất xơ là rất cần thiết.
• Việc duy trì một lịch trình tập luyện nhẹ nhàng theo hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu sẽ giúp cải thiện sức mạnh cơ bắp và sự linh hoạt.
• Hỗ trợ về mặt tinh thần từ gia đình và bạn bè cũng là liều thuốc quý giá giúp người bệnh vượt qua những khó khăn về tâm lý.

Gợi ý dùng thuốc hoạt huyết, bổ huyết

Trong y học cổ truyền, việc duy trì sự lưu thông khí huyết được xem là nền tảng của một cơ thể khỏe mạnh. Các tình trạng như huyết hư (máu không đủ về chất lượng và số lượng) và huyết ứ trệ (máu lưu thông kém) được cho là có liên quan đến các triệu chứng như mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, mất ngủ, suy giảm trí nhớ, và tê bì chân tay.

Để cải thiện các tình trạng này, một số bài thuốc thảo dược đã được sử dụng từ lâu đời với mục đích bổ huyết và hoạt huyết.

Các thảo dược quý có tác dụng hoạt huyết, bổ huyết gồm:

Dưới đây là phân tích các thảo dược có tác dụng hoạt huyết, bổ huyết, hỗ trợ điều trị và phòng ngừa tai biến mạch máu não, mỗi vị 1–2 câu, thuần tiếng Việt:

• Đương quy: Có tác dụng bổ huyết, hoạt huyết, giúp tăng cường lưu thông máu và cải thiện tình trạng thiếu máu não, từ đó hỗ trợ phòng ngừa nguy cơ hình thành cục máu đông gây tai biến.
• Ích mẫu: Giúp hoạt huyết, thông mạch, làm tan ứ trệ trong lòng mạch, hỗ trợ cải thiện tuần hoàn máu, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp máu lưu thông kém.
• Xuyên khung: Có tác dụng hành khí, hoạt huyết mạnh, giúp giãn mạch, tăng lưu lượng máu lên não, hỗ trợ giảm đau đầu, chóng mặt – những dấu hiệu cảnh báo sớm của tai biến.
• Xích thược: Giúp thanh nhiệt, lương huyết và hoạt huyết, hỗ trợ làm mềm mạch máu, giảm ứ huyết, góp phần hạn chế nguy cơ tắc nghẽn mạch máu não.
• Thục địa: Là vị thuốc bổ huyết chủ yếu, giúp nuôi dưỡng huyết mạch, tăng cường thể trạng, hỗ trợ phục hồi cơ thể sau tai biến và nâng cao sức bền của hệ tim mạch.
• Ngưu tất: Có tác dụng hoạt huyết, thông kinh lạc, dẫn huyết đi xuống, giúp điều hòa lưu thông máu toàn cơ thể, từ đó hỗ trợ phòng ngừa tai biến mạch máu não hiệu quả.

Sự kết hợp hài hòa của các thảo dược này có tác dụng tăng cường lưu thông máu, trị huyết hư ứ trệ, cải thiện tình trạng thiểu năng tuần hoàn não, thiểu năng tuần hoàn ngoại vi, hỗ trợ điều trị và phòng ngừa xơ vữa động mạch, tai biến mạch máu não...

Kế thừa tinh hoa từ bài thuốc y học cổ truyền, các chuyên gia đã nghiên cứu ứng dụng kết hợp với công nghệ hiện đại, sản xuất tại nhà máy dược phẩm chuẩn GMP-WHO, tạo nên Thuốc Hoạt Huyết dạng viên nén tiện sử dụng và dễ bảo quản.

Thuốc Hoạt Huyết dạng viên nén hiện có bán ở hầu hết các nhà thuốc trên toàn quốc, có thể tham khảo sử dụng để hỗ trợ điều trị và phòng ngừa tai biến mạch máu não.

Đương quy giúp tăng cường lưu thông máu, hỗ trợ phòng ngừa cục máu đông

Phòng ngừa tai biến qua lối sống và thói quen tốt

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Đây là một nguyên tắc luôn đúng, đặc biệt là với tai biến mạch máu não. Khoảng 80% các trường hợp tai biến có thể được phòng ngừa thông qua việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ và xây dựng một lối sống lành mạnh. Việc chủ động thay đổi thói quen hàng ngày là biện pháp hữu hiệu nhất để bảo vệ sức khỏe não bộ.

Chế độ ăn uống – sinh hoạt hợp lý

Chế độ ăn uống khoa học là nền tảng của việc phòng ngừa tai biến.

• Hãy ưu tiên một thực đơn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại cá béo giàu omega-3 (như cá hồi, cá thu). 
• Hạn chế tối đa lượng muối (natri) trong khẩu phần ăn, vì muối là tác nhân chính gây tăng huyết áp.
• Đồng thời, cần cắt giảm các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và cholesterol, chẳng hạn như đồ ăn nhanh, thực phẩm chiên rán, và thịt đỏ đã qua chế biến.
• Uống đủ nước mỗi ngày cũng rất quan trọng để đảm bảo máu không bị cô đặc, giúp lưu thông dễ dàng hơn.

Bên cạnh dinh dưỡng, hoạt động thể chất đều đặn đóng một vai trò không thể thiếu.

• Bạn không cần phải tập luyện cường độ cao, chỉ cần duy trì ít nhất 30 phút vận động ở mức độ vừa phải, chẳng hạn như đi bộ nhanh, đạp xe, hoặc bơi lội, trong hầu hết các ngày trong tuần.
• Tập thể dục giúp kiểm soát cân nặng, giảm huyết áp, cải thiện mức cholesterol và tăng cường sức khỏe tim mạch.
• Ngoài ra, việc từ bỏ hút thuốc lá là một trong những quyết định quan trọng nhất bạn có thể làm. Hút thuốc làm tổn thương thành mạch máu và đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch.
• Hạn chế sử dụng rượu bia và học cách quản lý căng thẳng thông qua các kỹ thuật như thiền, yoga, hoặc dành thời gian cho sở thích cá nhân cũng góp phần bảo vệ hệ tuần hoàn của bạn.

Luôn theo dõi sức khỏe

Để duy trì hiệu quả phòng ngừa lâu dài, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ là rất quan trọng.

• Hãy thường xuyên theo dõi các chỉ số quan trọng như huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
• Nếu bạn được chẩn đoán mắc các bệnh lý nền như tăng huyết áp hay đái tháo đường, hãy tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ.
• Việc tự ý ngưng thuốc có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Kết luận

Tai biến mạch máu não là một tình trạng y tế nghiêm trọng. Nhận biết sớm các dấu hiệu, đặc biệt là quy tắc f.a.s.t., có thể giúp bạn và người thân có phản ứng kịp thời, tận dụng được “thời gian vàng” trong cấp cứu.

Bên cạnh việc nhận biết dấu hiệu, phòng ngừa chủ động thông qua một lối sống lành mạnh là biện pháp căn cơ và bền vững nhất.

Hãy luôn lắng nghe cơ thể và đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn y tế khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Hiểu đúng, làm đúng và hành động kịp thời chính là cách tốt nhất để bạn bảo vệ sức khỏe não bộ, bảo vệ cuộc sống của chính mình và những người thân yêu.