Tại sao trẻ hắt hơi nhiều và cách làm sạch mũi giúp giảm hắt hơi

Trẻ hắt hơi nhiều có thể ảnh hưởng đến việc ăn ngủ của trẻ

Tại sao trẻ hắt hơi nhiều? 

Thấy con yêu hắt hơi liên tục, chắc hẳn không ít ba mẹ cảm thấy lo lắng và bối rối. Tuy nhiên, hắt hơi thực chất là một phản xạ tự nhiên và quan trọng của cơ thể, giúp tống xuất các vật thể lạ, chất kích ứng ra khỏi đường mũi.

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, phản xạ này càng nhạy bén hơn. Việc hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp ba mẹ có cách chăm sóc phù hợp, thay vì quá hoang mang. Dưới đây là những lý do chính khiến trẻ hắt hơi nhiều hơn người lớn.

Hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện

Hệ miễn dịch của trẻ nhỏ giống như một “chiến binh” đang trong giai đoạn huấn luyện. Nó rất nhạy cảm và phản ứng mạnh mẽ với những yếu tố lạ từ môi trường bên ngoài.

Khi vi khuẩn, virus, hoặc các hạt bụi nhỏ lần đầu xâm nhập vào niêm mạc mũi, hệ miễn dịch sẽ nhanh chóng kích hoạt phản xạ hắt hơi để “đẩy” chúng ra ngoài. Đây là một cơ chế phòng vệ tích cực, cho thấy cơ thể bé đang học cách đối phó với môi trường.

Vì vậy, vài tiếng hắt hơi trong ngày mà không kèm theo triệu chứng nào khác thường là một dấu hiệu bình thường của sự phát triển của trẻ nhỏ.

Kích thích từ môi trường bên ngoài

Niêm mạc mũi của trẻ vô cùng mỏng manh và nhạy cảm. Bất kỳ tác nhân nào cũng có thể trở thành “kẻ xâm nhập” và gây ra hắt hơi. Các tác nhân phổ biến bao gồm:

• Bụi bẩn, lông thú cưng, phấn hoa, nấm mốc trong không khí.
• Khói thuốc lá, mùi nước hoa nồng, hoặc mùi hóa chất tẩy rửa.
• Không khí khô do thời tiết lạnh hoặc do sử dụng điều hòa, máy sưởi liên tục. Không khí khô làm niêm mạc mũi của bé bị khô, dễ bị kích ứng và gây hắt hơi.
• Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, ví dụ như từ phòng ấm ra ngoài trời lạnh.

Việc giữ cho môi trường sống của bé trong lành, sạch sẽ và đủ độ ẩm là một yếu tố quan trọng để giảm thiểu tình trạng này.

Trẻ hắt hơi nhiều là tình trạng khiến không ít cha mẹ lo lắng

Thói quen tự nhiên của trẻ

Trẻ nhỏ, đặc biệt là các bé trong giai đoạn mọc răng, thường có thói quen đưa tay lên miệng, mũi hoặc dụi mặt. Những hành động này vô tình đưa vi khuẩn và bụi bẩn từ tay tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc mũi, gây kích ứng và dẫn đến hắt hơi.

Ngoài ra, sữa mẹ hoặc sữa công thức đôi khi có thể trớ lên mũi trong khi bé bú, cũng là một nguyên nhân phổ biến gây hắt hơi ngay sau cữ bú để làm sạch đường thở.

Khi nào hắt hơi ở trẻ là dấu hiệu cần chú ý?

Mặc dù hắt hơi là một phản xạ bình thường, ba mẹ vẫn cần quan sát để phân biệt giữa hắt hơi sinh lý và hắt hơi bệnh lý. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp can thiệp kịp thời, tránh những ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của bé.

Dấu hiệu hắt hơi nhẹ và bình thường

Ba mẹ có thể tạm thời chưa cần quá lo lắng nếu bé hắt hơi nhưng vẫn có các biểu hiện sau:

• Hắt hơi vài cái liên tục rồi thôi, đặc biệt là sau khi ngủ dậy hoặc khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh.
• Bé chỉ hắt hơi, không kèm theo sốt, ho, sổ mũi, hay quấy khóc.
• Bé vẫn ăn, bú và ngủ nghỉ bình thường, hoạt bát và vui vẻ.
• Nước mũi (nếu có) trong và loãng, không có màu xanh hay vàng.

Đây thường là những phản ứng sinh lý của cơ thể để làm sạch đường mũi và sẽ tự hết mà không cần can thiệp y tế.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Hắt hơi có thể là triệu chứng ban đầu của một số bệnh lý về đường hô hấp. Ba mẹ nên đưa bé đến gặp bác sĩ nếu hắt hơi đi kèm với một hoặc nhiều dấu hiệu sau đây:

• Sốt cao trên 38 độ C (đối với trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi thì bất kỳ cơn sốt nào cũng cần được thăm khám).
• Hắt hơi kèm theo ho, sổ mũi kéo dài, nước mũi chuyển sang màu xanh hoặc vàng đặc.
• Bé có biểu hiện khó thở, thở khò khè, thở nhanh hoặc cánh mũi phập phồng.
• Bé quấy khóc nhiều, bỏ bú, ngủ li bì, mệt mỏi.
• Bé có dấu hiệu đau tai như thường xuyên kéo hay dụi tai. Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng tai, một biến chứng của cảm lạnh.

Nghẹt mũi, hắt hơi nhiều gây hậu quả gì?

Nếu tình trạng hắt hơi, nghẹt mũi do bệnh lý không được quan tâm đúng mức, nó có thể gây ra những ảnh hưởng không nhỏ.

Ở giai đoạn đầu, bé sẽ cảm thấy rất khó chịu, dẫn đến khó ngủ, ngủ không sâu giấc, hay giật mình quấy khóc vào ban đêm. Việc nghẹt mũi cũng khiến bé gặp khó khăn khi bú, dễ bị sặc và bú kém, ảnh hưởng đến dinh dưỡng.

Về lâu dài, tình trạng viêm mũi kéo dài có thể dẫn đến các vấn đề hô hấp khác như viêm tai giữa, viêm xoang hoặc viêm phế quản, ảnh hưởng đến sự phát triển chung của trẻ.

Các giải pháp giúp bé giảm hắt hơi, nghẹt mũi

Làm sạch mũi là bước quan trọng để giúp bé cảm thấy dễ chịu, giảm hắt hơi và phòng ngừa các vấn đề hô hấp. Một chiếc mũi sạch sẽ, thông thoáng sẽ giúp bé thở dễ dàng hơn, bú tốt hơn và ngủ ngon hơn. Mục tiêu chính của việc này là hỗ trợ làm sạch niêm mạc mũi, loại bỏ gỉ mũi, chất nhầy cùng bụi bẩn, tác nhân gây bệnh, gây dị ứng.

Dưới đây là các bước xử lý tại nhà và những phương pháp hỗ trợ hiệu quả.

Làm loãng dịch mũi

Đặt bé nằm nghiêng hoặc ở tư thế ngồi (với trẻ lớn hơn). Nhỏ 2-3 giọt dung dịch nước muối sinh lý 0,9% vào một bên lỗ mũi. Chờ khoảng 30 giây để nước muối làm loãng dịch nhầy bên trong.

Đơn giản hơn, ba mẹ có thể sử dụng dung dịch vệ sinh mũi dạng xịt phun sương có chứa nước muối biển và một số thành phần hứu ích khác. Ví dụ, Xylitol có thể giúp ngăn ngừa vi khuẩn bám dính, trong khi D-Panthenol (pro-vitamin B5) giúp dưỡng ẩm và làm dịu niêm mạc mũi đang bị kích ứng, hỗ trợ làm giảm cảm giác khô rát mũi khi không khí khô, lạnh. Các chất như Polysorbate 80 hay Polyethylene Glycol 400 hoạt động như những tác nhân giúp hòa tan và cuốn trôi chất nhầy hiệu quả hơn. Các thành phần điều chỉnh độ pH như Acid citric và Dinatri hydrophosphat đảm bảo dung dịch tương thích với môi trường tự nhiên của mũi. Một chút hương liệu tự nhiên, dịu nhẹ có thể giúp bé cảm thấy dễ chịu hơn trong quá trình vệ sinh.

Toàn bộ các thành phần này cùng nước tinh khiết tạo nên một dung dịch tổng thể, hỗ trợ làm sạch niêm mạc mũi, loại bỏ gỉ mũi, chất nhầy cùng bụi bẩn, tác nhân gây bệnh, gây dị ứng, hỗ trợ phòng ngừa và làm giảm nhẹ nghẹt mũi, sổ mũi, giúp mũi thông thoáng, dễ thở hơn.

Sử dụng dung dịch vệ sinh mũi giúp làm sạch mũi cho bé

Làm sạch mũi

Nếu dịch mũi loãng và tự chảy ra, hãy dùng khăn giấy mềm lau sạch. Nếu dịch mũi đặc, ba mẹ có thể sử dụng dụng cụ hút mũi chuyên dụng. Lưu ý, chỉ hút khi thật sự cần thiết và thực hiện nhẹ nhàng, không đưa đầu hút vào quá sâu để tránh làm tổn thương niêm mạc mũi của bé. Lặp lại quy trình với bên mũi còn lại.

Lau khô và vỗ về

Sau khi làm sạch, dùng khăn mềm lau nhẹ nhàng xung quanh mũi bé. Đừng quên ôm ấp, vỗ về để bé cảm thấy được an ủi.

Xông hơi

Cho bé tắm nước ấm hoặc ngồi trong phòng tắm có nhiều hơi nước ấm trong vài phút có thể giúp làm loãng dịch mũi một cách tự nhiên. 

Tăng cường sức đề kháng nhờ dinh dưỡng và giấc ngủ

• Dinh dưỡng hợp lý: Đảm bảo chế độ ăn của bé đa dạng, giàu vitamin và khoáng chất. Tăng cường các thực phẩm giàu vitamin C (như cam, dâu tây, bông cải xanh) và kẽm (như thịt gà, các loại đậu) để nâng cao sức đề kháng tự nhiên. Với trẻ còn bú mẹ, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng và kháng thể tốt nhất.
• Ngủ đủ giấc: Giấc ngủ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc phục hồi năng lượng và củng cố hệ miễn dịch. Ba mẹ nên tập cho bé một lịch sinh hoạt điều độ, ngủ sớm và đủ giấc theo lứa tuổi.

Giữ gìn vệ sinh và môi trường sống trong lành

Môi trường sống có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hô hấp của trẻ.

• Vệ sinh cá nhân: Tập cho bé thói quen rửa tay thường xuyên, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Ba mẹ cũng cần giữ vệ sinh tay sạch sẽ khi chăm sóc bé.
• Không gian sạch sẽ: Thường xuyên lau dọn nhà cửa, giặt giũ chăn, ga, gối, đệm để loại bỏ bụi bẩn và các tác nhân gây dị ứng. Hạn chế tối đa việc để bé tiếp xúc với khói thuốc lá.
• Giữ ẩm cho không khí: Đây là một biện pháp rất hữu ích, đặc biệt là trong mùa đông hanh khô hoặc khi phòng thường xuyên sử dụng điều hòa. Sử dụng máy tạo độ ẩm để duy trì độ ẩm trong phòng ở mức lý tưởng (khoảng 40-50%). Không khí đủ ẩm sẽ giúp niêm mạc mũi của bé không bị khô và kích ứng, từ đó giảm đáng kể tình trạng hắt hơi.

Những thói quen đơn giản này khi được duy trì đều đặn sẽ tạo ra một môi trường phát triển tối ưu, giúp bé khỏe mạnh và ít bị sổ mũi, hắt hơi.

Câu hỏi thường gặp về hắt hơi, sổ mũi

Câu hỏi 1: Trẻ hắt hơi nhiều có nguy hiểm không?

Trong hầu hết các trường hợp, hắt hơi là phản xạ bình thường và không nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu hắt hơi đi kèm sốt cao, khó thở, bỏ bú, hoặc các dấu hiệu bất thường khác đã nêu ở trên, ba mẹ cần đưa bé đi khám bác sĩ ngay.

Câu hỏi 2: Nên rửa mũi cho trẻ bao nhiêu lần một ngày?

Chỉ nên rửa mũi khi bé có dấu hiệu nghẹt mũi, sổ mũi. Khi bé bị bệnh, có thể rửa 2-3 lần/ngày. Không nên lạm dụng việc rửa mũi hàng ngày khi bé không có triệu chứng, vì có thể làm mất đi lớp chất nhầy bảo vệ tự nhiên và gây khô mũi.

Câu hỏi 3: Có nên tự dùng thuốc co mạch hoặc thuốc ho cho trẻ không?

Tuyệt đối không. Các loại thuốc co mạch mũi hoặc thuốc trị ho, cảm cúm chỉ được sử dụng khi có chỉ định và sự giám sát của bác sĩ. Việc tự ý sử dụng có thể gây ra những tác dụng phụ không mong muốn cho trẻ nhỏ.

Lời kết

Hắt hơi ở trẻ nhỏ là một hiện tượng phổ biến với nhiều nguyên nhân, từ phản xạ sinh lý bình thường đến dấu hiệu của bệnh lý. Khi tình trạng của bé có dấu hiệu trầm trọng hơn, đừng ngần ngại tìm đến sự tư vấn của các chuyên gia y tế. Bằng cách “hiểu đúng – xử lý nhanh – bảo vệ sức khỏe”, ba mẹ đang trao cho con món quà quý giá nhất, đó là một khởi đầu khỏe mạnh và một hệ hô hấp vững vàng.