3 bước nên làm ngay khi bị đau họng để phòng tránh viêm họng nặng hơn

Đau họng có thể tiến triển thành viêm họng nếu không xử lý đúng cách

Vì sao bạn nên hành động ngay khi bị viêm họng?

Cảm giác đau rát, khó chịu ở vùng họng là một trong những triệu chứng phổ biến mà hầu hết chúng ta đều trải qua ít nhất vài lần trong đời. Nhiều người thường có xu hướng chủ quan, cho rằng đau họng chỉ là một vấn đề nhỏ và sẽ tự khỏi sau vài ngày. Tuy nhiên, đằng sau sự khó chịu ban đầu đó là những nguy cơ tiềm ẩn nếu chúng ta không có những hành động kịp thời và đúng đắn. Việc hiểu rõ bản chất của đau họng và nhận diện những sai lầm thường gặp sẽ giúp bạn phòng tránh viêm họng nặng hơn, bảo vệ sức khỏe toàn diện.

Bản chất của đau họng và nguy cơ tiềm ẩn

Đau họng thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.

• Phổ biến nhất là do nhiễm virus, gây ra các bệnh như cảm lạnh thông thường hoặc cúm.
• Một số trường hợp khác, vi khuẩn như liên cầu khuẩn cũng có thể là thủ phạm, dẫn đến viêm họng cấp tính.
• Bên cạnh đó, các yếu tố kích ứng từ môi trường như khói bụi, ô nhiễm không khí, không khí khô hanh hoặc việc sử dụng giọng nói quá mức cũng có thể khiến vùng họng bị tổn thương và gây đau.

Khi các tác nhân này không được can thiệp sớm, chúng có thể phát triển mạnh mẽ, gây viêm nhiễm sâu rộng hơn. Từ một cơn đau họng thông thường, bạn có thể phải đối mặt với viêm họng cấp, viêm amidan, hoặc thậm chí là các biến chứng nghiêm trọng hơn như viêm phế quản, viêm phổi. 

Các tình trạng này không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và công việc hàng ngày, tiềm ẩn những rủi ro cho sức khỏe lâu dài.

Đau họng, cảm giác đau rát, khó chịu ở vùng họng là một trong những triệu chứng phổ biến

Hướng dẫn chi tiết 3 bước nên làm ngay khi bị đau họng

Khi cảm thấy những dấu hiệu đầu tiên của đau họng, việc áp dụng các biện pháp hỗ trợ đúng cách và kịp thời là "chìa khóa" để ngăn chặn tình trạng trở nặng hơn.

Bước 1: làm dịu và vệ sinh họng đúng cách

Vệ sinh và làm dịu vùng họng là ưu tiên hàng đầu để loại bỏ tác nhân gây bệnh, giảm viêm và xoa dịu cảm giác khó chịu. Đây là nền tảng quan trọng trong việc phòng tránh viêm họng nặng hơn.

Súc miệng bằng nước muối ấm sinh lý

• Tác dụng: Nước muối ấm có khả năng sát khuẩn nhẹ, làm dịu niêm mạc họng, loại bỏ chất nhầy và tác nhân gây bệnh. Đồng thời, nó còn làm dịu vùng họng bị kích ứng, giảm sưng tấy và hỗ trợ quá trình làm lành vết thương nhỏ.
• Cách pha: Bạn có thể tự pha nước muối sinh lý bằng cách hòa tan khoảng nửa thìa cà phê muối tinh khiết (không iot) vào 200ml nước ấm. (Ví dụ: Độ mặn như nước canh nhạt là vừa) sẽ mang lại hiệu quả tốt nhất mà không gây khó chịu.
• Tần suất: Thực hiện súc miệng 3-5 lần mỗi ngày, đặc biệt sau khi ăn và trước khi ngủ để giữ họng sạch sẽ.

Uống đủ nước ấm hoặc các loại trà thảo mộc

• Tác dụng: Việc giữ ẩm cho niêm mạc họng là cực kỳ quan trọng. Nước ấm giúp làm loãng đờm, hỗ trợ quá trình thải độc.
• Loại nước nên dùng: Nước lọc ấm, trà gừng mật ong, trà hoa cúc, trà bạc hà...
• Lượng: Ít nhất 2-2.5 lít/ngày (ví dụ: tương đương 8-10 cốc nước), tùy theo nhu cầu và thể trạng.

Tránh các yếu tố kích ứng

• Không hút thuốc, tránh khói thuốc lá thụ động. Khói thuốc chứa nhiều hóa chất độc hại gây kích ứng và tổn thương nghiêm trọng cho niêm mạc họng.
• Tránh đồ ăn cay nóng, chiên xào, nhiều dầu mỡ, đồ uống có ga, rượu bia. Những thực phẩm này làm tăng kích ứng, gây nóng rát và khiến họng khó chịu hơn.
• Hạn chế nói nhiều, nói to để họng được nghỉ ngơi, giảm áp lực lên dây thanh quản.

Bước 2: hỗ trợ cơ thể tăng cường đề kháng và nghỉ ngơi hợp lý

Hệ miễn dịch khỏe mạnh là "lá chắn" tự nhiên giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh. Kết hợp với nghỉ ngơi đủ giấc sẽ giúp cơ thể tập trung năng lượng vào việc phục hồi.

Bổ sung dinh dưỡng tăng cường miễn dịch

• Thực phẩm giàu vitamin C (cam, quýt, ổi, kiwi), vitamin A (cà rốt, bí đỏ), kẽm (hải sản, thịt đỏ).
• Ăn thức ăn mềm, dễ nuốt, ấm nóng (ví dụ: cháo, súp, canh). Tránh các món quá lạnh hoặc quá nóng.

Nghỉ ngơi đầy đủ

• Ngủ đủ 7-8 tiếng/ngày. Giấc ngủ chất lượng cao giúp cơ thể tái tạo năng lượng và tăng cường khả năng chống lại bệnh tật.
• Tránh căng thẳng, làm việc quá sức. Giúp cơ thể tập trung năng lượng vào việc chống lại bệnh tật.

Giữ ấm cơ thể

• Đặc biệt vùng cổ họng, ngực và chân, tránh nhiễm lạnh, đặc biệt là khi thời tiết thay đổi.

Bước 3: Sử dụng dung dịch xịt họng từ thảo dược

Khi các biện pháp tự nhiên chưa đủ để làm dịu, bạn có thể cân nhắc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ từ thảo dược. Những dung dịch xịt họng này thường có tác dụng tại chỗ, làm dịu niêm mạc họng, hỗ trợ làm giảm các tình trạng ho, ngứa họng, đau rát họng, khản tiếng do ảnh hưởng của viêm họng, viêm amidan, viêm thanh quản.

Đối tượng có thể sử dụng: Người bị ho, ngứa họng, đau rát họng, khản tiếng do viêm họng, viêm amidan, viêm thanh quản.

Thành phần tiêu biểu: Nhiều sản phẩm chứa các chiết xuất từ thiên nhiên như Lá trầu không, Hoàng cầm, Đảng sâm, Trần bì, Hoa đu đủ đực, Ngũ vị tử, Mã tiên thảo, Tỏi, Hoa Hòe, Ngưu tất, Hoàng bá, Kim ngân hoa, Lá đào, Bạch chỉ, Xích đồng nam, Trinh nữ hoàng cung, Trà xanh, Hoài sơn, Kén tằm, Lá liễu, Rễ dền gai, Diếp cá. Các phụ liệu như Xylitol, Aspartam, Menthol, Tinh dầu quýt, Polysorbate 80, Glycerin, Natri benzoat, Ethanol, Nước tinh khiết cũng thường được thêm vào để tạo cảm giác dễ chịu và kháng khuẩn.

Cách dùng gợi ý (tham khảo):

• Lắc kỹ trước khi dùng để đảm bảo các thành phần được trộn đều.
• Xịt vào họng ngày 6-8 lần, cách nhau 2-3 giờ. Người lớn xịt 3 nhịp/lần, trẻ em xịt 2 nhịp/lần.
• Để dung dịch phát huy hiệu quả, không ăn uống trong vòng 20 phút sau khi xịt.

Chú ý: Để tăng hiệu quả, trước khi xịt cần rửa họng như sau: nuốt vài miếng thức ăn khô (không dầu mỡ) cho trôi dịch nhầy ở họng, sau đó nuốt vài ngụm nước ấm. Điều này giúp làm sạch bề mặt họng, giúp dung dịch tiếp xúc tốt hơn.

Dung dịch xịt họng từ thảo dược giúp hỗ trợ giảm đau rát họng, giảm ho

Lợi ích của việc thực hiện đúng các bước này khi bị đau họng

So với việc chủ quan/không làm gì

• Khi thực hiện 3 bước đúng cách: Giảm nhanh triệu chứng, ngăn ngừa biến chứng, rút ngắn thời gian bệnh, phục hồi sức khỏe nhanh chóng. Quan trọng hơn, việc chủ động này giúp ngăn ngừa virus, vi khuẩn phát triển mạnh, từ đó phòng tránh viêm họng nặng hơn và các biến chứng không mong muốn. Điều này giúp bạn tránh được những ngày mệt mỏi, uể oải, giữ vững năng suất làm việc và sinh hoạt.
• Khi chủ quan, không làm gì: Bệnh kéo dài, dễ biến chứng nặng, tốn kém chi phí và thời gian điều trị về sau. Tình trạng đau họng có thể trở nên trầm trọng hơn và dễ dàng dẫn đến các biến chứng như viêm họng cấp tính, viêm amidan mủ, viêm thanh quản, hoặc thậm chí là viêm phế quản, viêm phổi. Sức khỏe tổng thể cũng bị ảnh hưởng đáng kể.

So với việc tự ý dùng thuốc/lạm dụng kháng sinh

• Khi thực hiện 3 bước đúng cách: Tập trung vào hỗ trợ cơ thể tự chữa lành, an toàn, không gây tác dụng phụ, không gây kháng thuốc. Phương pháp này giúp cơ thể bạn phát huy tối đa khả năng miễn dịch tự nhiên.
• Khi tự ý dùng thuốc/lạm dụng kháng sinh: Nguy cơ kháng thuốc, tác dụng phụ không mong muốn, che lấp triệu chứng khiến bệnh khó chẩn đoán. Hơn nữa, việc lạm dụng thuốc còn có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn như buồn nôn, tiêu chảy, dị ứng.

So với các mẹo dân gian không có cơ sở

• 3 bước đề xuất: Có cơ sở khoa học, thông tin rõ ràng về cách dùng, chống chỉ định, và cảnh báo cũng giúp người dùng an tâm hơn.
• Mẹo dân gian không có cơ sở: Có thể không hiệu quả, thậm chí gây kích ứng hoặc làm tình trạng nặng thêm nếu áp dụng sai cách (nhấn mạnh nhẹ nhàng cảnh báo). Việc dựa vào những thông tin thiếu kiểm chứng có thể khiến bạn bỏ lỡ "thời điểm vàng" để xử lý bệnh một cách hiệu quả nhất.

Giải đáp các thắc mắc thường gặp khi bị đau họng

Đau họng có cần kiêng nói không?

Khi bị đau họng, đặc biệt là khi họng bị sưng viêm hoặc khản tiếng, việc hạn chế nói chuyện là điều nên làm. Niêm mạc họng và dây thanh quản đang bị tổn thương cần thời gian để nghỉ ngơi và phục hồi. Việc nói nhiều, nói to, hoặc la hét sẽ tạo thêm áp lực lên vùng họng, khiến tình trạng viêm và đau rát trở nên nặng hơn, thậm chí có thể làm kéo dài thời gian hồi phục hoặc gây khản tiếng lâu hơn.

Tuy nhiên, bạn không cần phải "kiêng tuyệt đối" đến mức hoàn toàn im lặng, trừ khi rất đau hoặc có chỉ định cụ thể từ bác sĩ. Nên hạn chế để họng nghỉ ngơi, nhưng không cần "kiêng tuyệt đối" trừ khi rất đau hoặc có chỉ định.

Uống nước đá khi đau họng có sao không?

Mặc dù một số người cảm thấy nước đá lạnh có thể làm tê và dịu đi cảm giác đau rát tạm thời, nhưng nhìn chung, các chuyên gia y tế khuyến nghị nên tránh uống nước đá hoặc đồ uống quá lạnh khi bị đau họng. Nước lạnh có thể gây co mạch máu ở vùng họng, làm giảm lưu thông máu. Điều này không chỉ cản trở quá trình đưa các tế bào miễn dịch đến vùng viêm để chống lại nhiễm trùng mà còn có thể khiến niêm mạc họng bị kích ứng mạnh hơn, làm tình trạng viêm và đau trở nên tồi tệ hơn.

Nên tránh, vì nước lạnh có thể làm co mạch, giảm lưu thông máu, và khiến họng dễ bị kích ứng hơn. Thay vào đó, nước ấm hoặc các loại trà thảo mộc ấm sẽ là lựa chọn tốt hơn nhiều, giúp làm dịu, giữ ẩm và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Có nên dùng thuốc giảm đau không?

Việc sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp làm giảm triệu chứng đau họng và hạ sốt, mang lại cảm giác dễ chịu hơn.

Tuy nhiên, chúng chỉ nên được sử dụng khi cần thiết và theo hướng dẫn của dược sĩ/bác sĩ, khi cơn đau gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, và phải tuân thủ đúng liều lượng. Không nên lạm dụng thuốc giảm đau, vì chúng không giải quyết nguyên nhân gốc rễ của đau họng mà chỉ làm dịu triệu chứng. Ưu tiên các biện pháp tự nhiên trước.

Đau họng bao lâu thì khỏi?

Thời gian khỏi đau họng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ nghiêm trọng. Đối với đau họng do virus (như cảm lạnh thông thường), triệu chứng thường kéo dài khoảng 3-7 ngày với đau họng do virus và sẽ tự khỏi khi hệ miễn dịch của cơ thể chống lại virus. Nếu kéo dài hơn, cần đi khám. Nếu đau họng do vi khuẩn (như viêm họng liên cầu khuẩn), có thể cần dùng kháng sinh và thời gian khỏi bệnh cũng tương tự.

Tuy nhiên, nếu đau họng kéo dài hơn 7 ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm, hoặc có các triệu chứng nặng hơn như sốt cao kéo dài, khó nuốt nghiêm trọng, nổi hạch ở cổ, bạn cần đi khám bác sĩ ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Đau họng có lây không?

Khả năng lây lan của đau họng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Đau họng do virus, vi khuẩn thường lây qua đường hô hấp từ người này sang người khác thông qua các giọt bắn nhỏ trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.

Chúng cũng có thể lây qua việc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ đường hô hấp của người bệnh, hoặc chạm vào các bề mặt bị nhiễm virus/vi khuẩn rồi đưa tay lên mũi, miệng, mắt. Cần giữ vệ sinh. Đau họng do các yếu tố kích ứng môi trường (khói bụi, không khí khô) thì không lây.

Ăn kem có làm dịu đau họng không?

Cũng tương tự như uống nước đá, một số người có thể cảm thấy dễ chịu tạm thời khi ăn kem do cảm giác lạnh làm tê vùng họng. Tuy nhiên, đây chỉ là hiệu ứng tức thời và không giải quyết được nguyên nhân gây đau họng. Đường trong kem có thể tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.

Tốt nhất là tránh. Hơn nữa, đồ lạnh có thể gây co mạch, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục của niêm mạc họng. Vì vậy, tốt nhất là bạn nên tránh ăn kem và các thực phẩm quá lạnh khác khi bị đau họng. Thay vào đó, hãy chọn các thực phẩm mềm, ấm nóng và dễ nuốt

Tổng kết

Đau họng không chỉ là một cảm giác khó chịu mà còn là tín hiệu của cơ thể cảnh báo rằng có điều gì đó không ổn. Việc nắm vững và thực hiện đúng 3 bước đã chia sẻ trong bài viết này chính là "chìa khóa" để bạn chủ động bảo vệ sức khỏe họng, ngăn chặn những biến chứng không mong muốn và rút ngắn thời gian hồi phục.

Với sự quan tâm đúng mức và hành động kịp thời, bạn hoàn toàn có thể vượt qua cơn đau họng một cách nhẹ nhàng và bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp của mình. Hãy biến những kiến thức này thành thói quen chăm sóc bản thân hàng ngày để luôn có một cổ họng khỏe mạnh và một cuộc sống tràn đầy năng lượng. Phòng ngừa viêm họng hiệu quả hơn là phải đối phó khi bệnh đã tiến triển.